Dankzij een sterk en concurrerend bedrijfsleven en aantrekkelijk ondernemingsklimaat kunnen we onze welvaart op hoog niveau houden. Om ondernemers te ondersteunen bij het vergroten van hun groeipotentieel en hen de kans te geven te doen waar zij goed in zijn, richt de overheid zich op het creëren van de juiste randvoorwaarden. Beleid richt zich onder meer op minder regeldruk voor het bedrijfsleven en een aanpak op specifieke knelpunten, zoals toegang tot financiering, netcongestie en beschikbaarheid van talent. 

Hoe staat Nederland ervoor?

De mate waarin ons ondernemingsklimaat aantrekkelijk wordt bevonden, hangt af van een groot aantal factoren, zoals fiscaliteit, infrastructuur, uitvoerbaarheid van regelgeving, kwaliteit van de leefomgeving en beschikbaarheid van talent en fysieke ruimte.

Uit verschillende internationaal vergelijkende ranglijsten blijkt dat Nederland er in algemene zin goed voor staat.

Nederland kent hoge positie op ranglijst concurrerende economieën

Nederland is ook in 2026 één van de meest concurrerende economieën ter wereld. Op de IMD World Competitiveness-ranglijst is Nederland gestegen van de tiende naar de achtste plaats. Singapore, Hongkong en Zwitserland voeren de lijst aan. Nederland moet EU-landen Denemarken (6) en Ierland (7) voor zich dulden. Klik hier voor meer informatie over de IMD World Competitiveness-ranglijst.

Monitor Ondernemingsklimaat

Maar ondernemers lopen tegen veel uitdagingen aan die hun belemmert in het ondernemen. Van belang is ook te kijken naar hoe ondernemers het ondernemingsklimaat zélf waarderen. Het ondernemingsklimaat staat onder druk, zo blijkt uit de monitor Ondernemingsklimaat en andere peilingen. Naast feitelijke ontwikkelingen en Nederlandse prestaties ten opzichte van het buitenland, meet de Monitor Ondernemingsklimaat ook percepties binnen het bedrijfsleven. Hieruit blijkt dat het ondernemingsklimaat gemiddeld een voldoende scoort: een 6,1. Deze waardering stabiliseert daarmee na enkele jaren van daling.

Klik hier voor het onderzoeksrapport bij de Monitor Ondernemingsklimaat 2025

Een ondernemersvriendelijk land

Nederland is een van de meest ondernemersvriendelijke landen en is in Europa koploper op het gebied van ondernemerschapscultuur. Klik hier voor meer informatie over de ondernemerschapscultuur in Nederland

Welke knelpunten zien we?

Op internationaal niveau neemt het Nederlandse ondernemingsklimaat nog steeds een redelijke positie in, maar verliezen we de afgelopen jaren terrein.

Ondernemers lopen tegen veel uitdagingen aan die hun belemmert in het ondernemen. Het belastingklimaat, uitvoerbare regelgeving, financiering (durfkapitaal), voorspelbaarheid en stabiliteit van beleid en het sentiment over het bedrijfsleven kunnen worden gezien als algemene aandachtspunten. Voor specifieke bedrijven en sectoren zijn ook beschikbaarheid van talent, fysieke ruimte en energie-infrastructuur problematisch. Een aantrekkelijk ondernemingsklimaat is geenszins een vanzelfsprekendheid en verdient daarom voortdurend aandacht.

Ondernemers hebben het afgelopen jaar verbetering ervaren op het gebied van financiering en infrastructuur, zowel digitaal als voor energie. Dat laatste is een welkome ontwikkeling gezien de slechte score die dit onderwerp alsnog krijgt. Over de faciliterende rol van de overheid in de vorm van wetgeving en voorspelbaarheid en stabiliteit van beleid zijn ondernemers juist negatiever gaan denken.

Voorspelbaarheid in beleid wordt samen met de energie-infrastructuur en het sentiment over het bedrijfsleven door ondernemers gezien als de grootste verbeteropgaven.

Wat is onze ambitie?

Nederland heeft de ambitie om de sterkste economie van Europa te zijn en jaarlijks structurele economische groei van 1,5 procent te realiseren. Een sterke economie is de basis onder onze welvaart en welzijn. Een sterk verdienvermogen is daarbij noodzakelijk — een verdienvermogen dat door bedrijven wordt gerealiseerd. Bedrijven kunnen alleen investeren, innoveren en groeien als de omstandigheden dat toelaten.

Daarom is er een sterk en solide ondernemingsklimaat nodig. Dat betekent dat de randvoorwaarden optimaal zijn en dat bedrijven optimaal in de gelegenheid worden gesteld om te investeren en te groeien en ondernemerschap kan floreren. Dit levert de baten op - financieel en maatschappelijk - die bijdragen tot onze brede welvaart.

Hoe gaan we dat realiseren?

Om het ondernemingsklimaat aantrekkelijk te houden, zet dit kabinet onder meer in op een goed en voorspelbaar fiscaal klimaat, vermindering van regeldruk, stimulering van talent, versterken van de interne marktpositie, versterken van vrouwelijk ondernemerschap, het vergroten van het aantal startups en scale-ups en te investeren in regionale innovatieclusters.

Voor de aanpak van regeldruk werkt het kabinet aan het schrappen of vereenvoudigen van 500 regels. Toegang tot talent wordt verbeterd aan de hand van de Talentstrategie en de Productiviteitsagenda, die erop gericht dat bedrijven hetzelfde werk doen met minder mensen.

Met de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) ondersteunen we buitenlandse bedrijven bij het opzetten of uitbouwen van internationale activiteiten in Nederland. Signalen die buitenlandse bedrijven geven over ons vestigingsklimaat worden gedeeld met departementen. Daarmee maakt de NFIA het eenvoudiger voor buitenlandse bedrijven om zich hier te vestigen en versterkt het ons vestigingsklimaat.

Het Kabinet werkt op dit moment aan de oprichting van een Nationale Investeringsinstelling (NII) en een Nationaal Agentschap Disruptieve Innovatie (NADI). Daarnaast leveren de projecten uit het Nationaal Groeifonds een bijdrage aan het duurzaam verdienvermogen van Nederland.

Om welke bedragen gaat het?

Voor verslagjaar 2025 stond er op de ontwerpbegroting 2027 van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ongeveer 7,3 miljard euro aan uitgaven vanuit het bedrijvenbeleid die aan dit tactische doel zijn te koppelen. Dit is inclusief het budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen in het geval van fiscale instrumenten.

Hoe evalueren wij de effecten?

Hoewel instrumenten op het terrein van arbeidsmarkt en toegang tot financiering het ondernemingsklimaat ook stimuleren, bestaat een  groot deel van de inzet uit fiscale instrumenten die als doelstelling hebben om ondernemerschap te stimuleren. Er zijn kritiekpunten ten aanzien van de doelmatigheid bij deze regelingen. Zo zijn de uitvoeringslasten relatief hoog. Bijvoorbeeld door het hanteren van een urencriterium in de Startersaftrek en de Zelfstandigenaftrek. Daarnaast is niet in alle gevallen voldoende onderbouwd of er een reden is voor overheidsingrijpen. Het generiek stimuleren van ondernemerschap via deze weg zorgt bovendien voor onbedoelde neveneffecten.

Zo hebben de fiscale instrumenten bijgedragen aan de sterke opkomst van zelfstandig ondernemerschap, terwijl deze ondernemers in sommige gevallen als werknemer of geclusterd in een groter verband van ondernemers een hogere toegevoegde waarde hadden kunnen voortbrengen. Dit komt omdat hun inspanningen als zelfstandigen meer gefragmenteerd zijn wat ook voor hogere coördinatiekosten zorgt.

Regelingen die gericht zijn op het verbeteren van het vestigingsklimaat, zoals de Innovatiebox en de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA), dragen op een doeltreffende manier bij aan dat doel.

Zie ook:

Wat heeft het tot nu toe opgeleverd?

In 2026 is een ministeriële taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat opgericht. Deze heeft vier prioriteiten. Ten eerste het aanjagen van investeringen met focus op impact. Ten tweede het formuleren van een plan van aanpak voor de strategische domeinen in het industriebeleid. Ten derde het opstellen van een talentstrategie. En ten slotte het versterken van ondernemerschap en het vestigingsklimaat.

Het kabinet gaat twee keer per jaar met ondernemingsverenigingen VNO-NCW en MKB-Nederland om tafel. Dit draagt bij aan structurele samenwerking, open dialoog en concrete actie tussen overheid en ondernemers. Samen met deze partijen wordt sinds 2024 ook jaarlijks een OndernemersTop georganiseerd. Deze top is bedoeld om de balans op te maken over de staat van het ondernemingsklimaat.

De NFIA helpt buitenlandse bedrijven te investeren in Nederland en draagt op die manier bij aan ons vestigingsklimaat. Klik hier om meer te lezen over het onderzoek naar de buitenlandse bedrijven die de NFIA heeft helpen investeren in Nederland.

Gerelateerde beleidsinstrumenten

Om dit doel te bereiken, zetten we op verschillende beleidsinstrumenten in. De belangrijkste zijn:

Daarnaast dragen ook de volgende beleidsinstrumenten bij aan het behalen van dit doel: