Om de economie draaiende te houden in moeilijke tijden, helpt de overheid onder bepaalde voorwaarden sectoren en bedrijven.
Welke knelpunten zien we?
Een grote crisis kan leiden tot een exogene schok: een onverwachte gebeurtenis die het economisch systeem diep raakt. Ook ondernemingen die in de kern gezond zijn, kunnen dan te maken krijgen met forse liquiditeitsproblemen waardoor ze hun activiteiten moeten stoppen. Bijvoorbeeld als de energiekosten plotseling stijgen en de bedrijfsvoering energie-intensief is.
Omdat dit kan zorgen voor schade aan werkgelegenheid en het verdienvermogen kan de overheid ingrijpen om de gevolgen van een crisis te beperken.
Wat is onze ambitie?
In crisisomstandigheden kan de overheid overwegen om compensatie en ondersteuning aan sectoren of bedrijven te geven, om de economie draaiend te houden. Zo werd in de afgelopen jaren het Nederlandse bedrijfsleven geconfronteerd met de economische gevolgen van corona en een sterke stijging van de energiekosten door de oorlog in de Oekraïne. Uitgangspunt bij het helpen van sectoren of bedrijven is dat de voordelen van tijdelijke ondersteuning (het overeind houden van bedrijven) opwegen tegen de nadelen (minder marktdynamiek).
Hoe gaan we dat realiseren?
Door gerichte steun aan sectoren en bedrijven. Een recent voorbeeld is de Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK) die in 2023 tijdelijk in het leven is geroepen vanwege de hoge energiekosten voor bedrijven. Met deze regeling ondersteunde de overheid tijdelijk mkb-ondernemingen waarvan de energiekosten minimaal zeven procent van de totale omzet uitmaken.
Om welke bedragen gaat het?
Voor verslagjaar 2024 stond er op de ontwerpbegroting 2026 van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) ongeveer 85,6 miljoen euro aan uitgaven vanuit het bedrijvenbeleid die aan dit tactische doel zijn te koppelen.
Hoe evalueren wij de effecten?
Door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie (EU) konden ook bedrijven in ons land geraakt worden. Om hen te steunen, stelde de EU middelen beschikbaar via de Brexit Adjustment Reserve (BAR). Het ministerie van EZK was verantwoordelijk voor het bedrijvenspoor. Daar is echter nauwelijks gebruik van gemaakt door Nederlandse bedrijven. Onder meer omdat er veel tijd zat tussen de Brexit en openstelling van de regeling en de korte indieningstijd. Als gevolg was de regeling dan ook nauwelijks tot geheel niet doeltreffend.
De inval in Oekraïne door Rusland leidde in 2022 tot fors stijgende energieprijzen die vooral voor het energie-intensief mkb tot problemen in de bedrijfsvoering zorgde. De regeling Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) werd opgezet om deze ondernemers tijdelijk wat lucht te geven. Uiteindelijk kwam de regeling beschikbaar op het moment dat de energieprijzen alweer daalden. Daarmee verdween de crisisdreiging en deed slechts een fractie van de verwachte gebruikers beroep op de regeling.
Contactbeperkende maatregelen die de overheid tijdens de coronacrisis nam om verspreiding van het virus te beperken, zorgden voor acute vraaguitval bij ondernemers. Om de gevolgen voor de liquiditeit en solvabiliteit van bedrijven te beperken zijn verschillende steunmaatregelen opgezet. Deze waren effectief in het bereiken van die doelen. Banen en waardeketens bleven daardoor behouden. De voor liquiditeitsproblemen werd gaandeweg de crisis echter minder effectief en heeft uiteindelijk bijgedragen aan een verstoorde bedrijvendynamiek. Vooral belastinguitstel is teveel en te langdurig verleend.
Zie ook:
Wat heeft het tot nu toe opgeleverd?
De afgelopen jaren heeft het ministerie van EZK geen nieuwe crisismaatregelen opgezet. In 2026 is er wel een pakket aan maatregelen opgezet als voorbereiding op de gevolgen van spanningen in het Midden-Oosten. Dat betrof vooral verlengingen of verruimingen van bestaande instrumenten.
Gerelateerde beleidsinstrumenten
Om dit doel te bereiken, zetten we op verschillende beleidsinstrumenten in. De belangrijkste zijn: