Kennis en innovaties zorgen voor toekomstige economische groei. Bescherming van deze kennis en innovaties door middel van intellectuele-eigendomsrechten  is nodig, zodat ze te gelde kunnen worden gemaakt terwijl de onderliggende kennis wordt gedeeld.  

Hoe staat Nederland ervoor?

Op de intellectueel eigendomsindex van de Amerikaanse Kamer van Koophandel neemt Nederland in 2026 internationaal een zesde positie in. Dit is even hoog als in 2025 en een plaats hoger dan in daaraan voorafgaande jaargangen.

Welke knelpunten zien we?

Bedrijven willen niet dat hun concurrenten er met hun ideeën vandoor gaan. Intellectuele eigendomsrechten helpen ondernemers om hun ideeën, innovaties en creativiteit om te zetten in economische waarde. Ze bieden bedrijven niet alleen bescherming, maar ook strategische mogelijkheden om zich te onderscheiden, samen te werken en te investeren in verdere innovatie. Beleid en wetgeving zijn daarom nodig om te voorzien in een goed stelsel van intellectuele eigendomsrechten en op te kunnen treden tegen inbreukmakers.

Wat is onze ambitie?

Dit tactische doel kent twee afzonderlijke subdoelen:

Modern IE-systeem

We willen met een modern systeem voor intellectueel eigendom (IE) ondernemers en andere gebruikers van het systeem in staat stellen om nieuw ontwikkelde kennis te beschermen. Dit geeft het recht op exploitatie van die kennis door de partij die hiervoor de investering heeft gedaan. Ook willen we dat het systeem aanzet tot het benutten van beschermde kennis bij innovaties door andere partijen, onder andere door samenwerking en licenties.

Kennisveiligheid

We willen kennisinstellingen, voor EZK vooral de toegepast onderzoeksinstellingen, voorzien van goede voorlichting en kaders. Hiermee kunnen zij maatregelen nemen ter voorkoming van het weglekken van gevoelige kennis, ongewenste ethische kwesties en heimelijke beïnvloeding door statelijke actoren.

Klik hier voor een verdere uitwerking van onze ambities en aanpak voor kennisveiligheid in de bredere context van economische veiligheid.

Hoe gaan we dat realiseren?

Om deze doelen te realiseren doen we een aantal dingen. Naast de activiteiten van het Octrooicentrum Nederland zijn dat voor een modern IE-systeem:

  • toewerken naar inwerkingtreding van het wetsvoorstel modernisering Rijksoctrooiwet;
  • binnen het unitair octrooisysteem voorzien in een lokale divisie van het eengemaakt octrooigerecht in Den Haag.

EZK is verantwoordelijk voor vier domeinen op het terrein van Intellectueel Eigendom: octrooien; merken; tekeningen en modellen; en bedrijfsgeheimen.

Om welke bedragen gaat het?

Voor verslagjaar 2025 staat er op de ontwerpbegroting 2027 van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ongeveer één miljoen euro aan uitgaven vanuit het bedrijvenbeleid die aan dit tactische doel zijn te koppelen. Dit is inclusief het budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen in het geval van fiscale instrumenten.

Via het Octrooicentrum Nederland komen er ook ontvangsten binnen. In 2025 bedroegen die bijna 54 miljoen euro.    

Hoe evalueren wij de effecten?

Het beleid gericht op intellectueel eigendom en de uitvoering ervan functioneren in de basis goed. Dit blijkt uit de laatste evaluatie van het beleid. Het stelsel biedt rechtszekerheid en een betrouwbaar kader voor bescherming, transacties en samenwerking rondom kennis. Het creëert randvoorwaarden waarbinnen innovatie mogelijk is. Zo bieden intellectuele eigendomsrechten een faciliterende rol bij kennisoverdracht en valorisatie. Het stelsel is juridisch stevig en de dienstverlening wordt overwegend als professioneel ervaren.

Tegelijkertijd maakt de evaluatie duidelijk dat er een opgave ligt in het behouden en waar nodig verbeteren van de toegankelijkheid en het gebruiksgemak van het stelsel van intellectueel eigendom. Complexiteit, kosten en onzekerheid zijn relatief zwaar voor het mkb, startups en individuele uitvinders. In dit licht werkt het ministerie aan het versterken van de voorlichting over intellectueel eigendom binnen de diverse ecosystemen voor innovatie.

Zie ook:

Wat heeft het tot nu toe opgeleverd?

Het stelsel van intellectueel eigendom wordt positief beoordeeld. Om te zorgen dat dit zo blijft, wordt op dit moment  de Rijksoctrooiwet uit 1995 gemoderniseerd. Er zal bijvoorbeeld worden overgestapt van een registratieoctrooi naar een getoetst octrooi. Een octrooi wordt dan alleen nog verleend als het volgens een toets door het Octrooicentrum aan de gestelde vereisten voldoet. Doel is om zo bij te dragen aan meer vertrouwen en voorspelbaarheid

Gestreefd wordt naar inwerkingtreding van het nieuwe stelsel in januari 2028.

Gerelateerde beleidsinstrumenten

Om dit doel te bereiken, zetten we op verschillende beleidsinstrumenten in. De belangrijkste zijn: