Het Nederlandse bedrijfsleven en kennisinstellingen zijn doelwit van gerichte investeringen, spionage, sabotage en cyberaanvallen door zogeheten statelijke actoren. Dat is een bedreiging voor hun bedrijfsprocessen en onze nationale veiligheid. Dit vraagt om robuust overheidsbeleid op economische veiligheid.

Hoe staat Nederland ervoor?

De wereld om ons heen is de afgelopen jaren onveiliger geworden. Zorgen voor onze economische veiligheid is urgenter en actueler dan ooit. Het kabinet heeft de afgelopen jaren gewerkt aan een robuust beleid en instrumentarium. Uit onderzoek van Clingendael blijkt dat Nederland daardoor is uitgegroeid tot voorloper in Europa op het gebied van economische veiligheid.

Welke knelpunten zien we?

Machtsverhoudingen in de wereld veranderen in hoog tempo. Een open en op regels gebaseerde wereldeconomie is niet langer vanzelfsprekend. We ontlenen een belangrijk deel van ons verdienvermogen aan onze internationale verbondenheid en die willen we zoveel mogelijk behouden: open waar het kan, gesloten waar het moet.

Toegang tot kennis, technologie en kritieke grondstoffen en materialen is in toenemende mate bepalend voor het waarborgen van onze nationale veiligheid. Sommige statelijke actoren deinzen er niet voor terug om economische middelen in te zetten als geopolitiek drukmiddel. Dit blijkt uit analyses van verschillende inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

Statelijke actoren zijn alle partijen die namens een staat handelen of optreden. Dit kunnen bijvoorbeeld onderdelen van de overheid zijn, inlichtingendiensten, politie of delen van het leger. Een voorbeeld van zulke economische middelen is het (dreigen met het) afknijpen van toeleveringsketens van geneesmiddelen of kritieke grondstoffen.

Tegelijkertijd staat ons concurrentievermogen onder druk. Dat terwijl een concurrerend bedrijfsleven met mondiale technologische leiders juist bij kan dragen  aan onze economische veiligheid. Op hoe meer vlakken Nederland en Europa technologische leiderschapschapsposities innemen, hoe kleiner de kans dat andere staten onze afhankelijkheden van hen tegen ons inzetten. Daarom moeten we niet naïef zijn, en onze capaciteiten beschermen en versterken, waar het aan onze nationale veiligheid raakt.

Ondersteuning van het bedrijfsleven bij het omgaan met economische veiligheidsrisico’s is noodzakelijk. Ondernemingen, zeker het kennisintensieve mkb, zijn over het algemeen nog onvoldoende toegerust om de risico’s adequaat het hoofd te kunnen bieden. Dit maakt uiteindelijk ook de Nederlandse bevolking en nationale veiligheid kwetsbaar voor kwaadwillende actoren.

Wat is onze ambitie?

Het Nederlandse economische veiligheidsbeleid richt zich op het weerbaar maken van onze economie tegen initiatieven die een risico vormen voor de nationale veiligheid door, of in opdracht van, statelijke actoren. Onze drie hoofddoelen zijn:

  1. het tegengaan van ongewenste kennis- en technologieoverdracht;
  2. het borgen van de continuïteit van vitale processen;
  3. het verminderen en voorkomen van risicovolle strategische afhankelijkheden.

Bij het eerste doel kun je denken aan het voorkomen van het weglekken van unieke kennis en technologie van toonaangevende Nederlandse bedrijven in de halfgeleider, fotonica, quantum en high assurance ecosystemen.

Bij het tweede doel hebben we het bijvoorbeeld over de continuïteit van ons energiesysteem, betalingsverkeer, digitale infrastructuur of drinkwatervoorziening.

Ten behoeve van het derde doel worden bijvoorbeeld analyses uitgevoerd op digitaal en technologisch terrein, chemie, kritieke grondstoffen en binnen het energiedomein. Als daarbij inderdaad risicovolle strategische afhankelijkheden worden geconstateerd, worden daar doelmatige en proportionele handelingsopties voor ontwikkeld. Vroegtijdig optreden met zo min mogelijk marktverstoring geniet de voorkeur.

Hoe gaan we dat realiseren?

Het realiseren van de doelstellingen vereist een geïntegreerde aanpak langs drie sporen: protect (beschermen), promote (versterken) en partner (samenwerken). Die sporen worden versterkt door actieve ondersteuning van het bedrijfsleven en kennisopbouw rondom economische veiligheid.

Protect

Beschermende maatregelen zijn nodig om kwetsbaarheden op het gebied van kennis en technologie, vitale processen en risicovolle strategische afhankelijkheden te verminderen. Zo voorkomen we dat deze kwetsbaarheden tegen ons worden gebruikt. Dat doen we onder andere via het stelsel van investeringstoetsing en de Beschermingsvoorziening Economische Veiligheid (BEV).

Het stelsel van investeringstoetsing bestaat uit sectorale wetgeving en de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (Wet Vifo). Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) ontvangt in dat kader de meldingen en doet onderzoek naar mogelijke risico’s voor de nationale veiligheid.

Promote

Een sterke, innoverende en concurrerende economie is beter bestand tegen dreigingen voor de nationale veiligheid. Door in te zetten op het versterken van concurrentievermogen en technologisch leiderschap in strategisch belangrijke sectoren, behoud of verkrijg je punten in strategische waardeketens. Dit helpt de kans te verkleinen dat andere staten ons onder druk kunnen zetten.

Daarom zijn, naast het creëren van de juiste randvoorwaarden, in specifieke gevallen actieve en gerichte stimulerende maatregelen nodig. 

De Nationale Technologiestrategie is hier een voorbeeld van. Verder zet het kabinet onder de Nationale Grondstoffenstrategie (NGS) in op een aanpak om de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen en materialen te vergroten.

Partner

Ten derde is samenwerking met (internationale) publieke en private partners nodig voor het behoud van een gelijk speelveld, versterking van onze internationale positie en vergemakkelijking van de toegang tot technologie, producten en kritieke grondstoffen die we zelf niet in huis hebben. Voorbeelden van partner-initiatieven zijn EU grondstoffenpartnerschappen en de Semicon Board NL.

Ondersteuning bedrijfsleven

Ondersteuning van het bedrijfsleven is noodzakelijk, omdat zij in dit kader het primaire doelwit zijn. Daarom zetten we in op het actief stimuleren en ondersteunen van het bedrijfsleven bij het nemen van maatregelen.

Een belangrijk instrument in dit kader is het Ondernemersloket Economische Veiligheid (OLEV). Het OLEV is hét centrale, Rijksbrede aanspreekpunt van de overheid voor Nederlandse mkb’ers die actief zijn in de internationale wereld van kennisintensieve vakgebieden en sleuteltechnologieën. Het helpt ondernemers met vragen over economische veiligheid, bijvoorbeeld over bedrijfsspionage, werving en selectie of het opzetten van een vestiging in een buitenland.

Bedrijven worden ook ondersteund bij de ontwikkeling van nieuwe strategische industrieën. Hiervoor is onder andere het centrale contactpunt voor kritieke grondstoffen en projecten die vallen onder de Net Zero Industry Act opgericht. Dit centrale contactpunt is het aanspreekpunt voor projecten met vragen over vergunningverlening en financiering. Op het Kennisplein Kritieke Grondstoffen staat daarnaast de meest actuele informatie.

Het Nederlands Materialen Observatorium (NMO) verzamelt, beheert en levert gegevens, informatie en kennis over kritieke grondstoffen en toeleveringsketens. Het biedt inzicht in de aanvoer en beschikbaarheid van deze grondstoffen in Nederland en de Europese Unie. Dit helpt beleidsmakers en bedrijven bij het inspelen op risico's die samenhangen met verstoringen in de toeleveringsketens.

Met de Grondstoffenscanner is het mogelijk om een product door de scanner te halen en een overzicht te krijgen van de gebruikte materialen. Waar komen ze vandaan? Wat is het risicoprofiel per materiaal?

Om welke bedragen gaat het?

Voor verslagjaar 2025 stond er op de ontwerpbegroting 2027 van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ongeveer 53 miljoen euro aan uitgaven vanuit het bedrijvenbeleid die aan dit tactische doel zijn te koppelen. Dit is inclusief het budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen in het geval van fiscale instrumenten.

Vanuit dit bedrag worden verschillende instrumenten en inzet op het terrein van economische veiligheid gefinancierd, zoals de NGS, het BTI en middelen ter ondersteuning van ondernemers en het doen van onderzoek.

De uitgaven aan de Beschermingsvoorziening Economische Veiligheid zijn ondergebracht in een aparte bv in beheer van Invest-NL.

Hoe evalueren wij de effecten?

De BEV is in 2025 tussentijds geëvalueerd en vertrouwelijk met de Tweede Kamer gedeeld. In zijn rol als laatste redmiddel is het zowel doeltreffend als doelmatig, hoewel de gehanteerde criteria beperkend kunnen werken.

Ook de Wet Vifo is in 2025 samen met de Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie (Wozt) tussentijds geëvalueerd. De Wet Vifo bereikt waarschijnlijk het nagestreefde doel en de neveneffecten lijken te overzien.

Zie ook:

Wat heeft het tot nu toe opgeleverd?

Op het gebied van protect is eind 2025 een Europees akkoord bereikt over herziening van een verordening voor screening van directe buitenlandse investeringen in strategische sectoren. In juni 2026 is een ontwerp Algemene Maatregel van Bestuur (AmvB) ingediend om het Besluit toepassingsbereik sensitieve technologie onder de Wet vifo met ingang van 2027 uit te breiden met zes nieuwe technologiegebieden. Daarnaast is in 2026 de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten (Wwke) aangenomen om kritieke entiteiten aan te wijzen en die het mogelijk maakt maatregelen te nemen ter versterking van hun weerbaarheid. 

Als onderdeel van promote zijn begin 2026 actieagenda’s gepresenteerd als verdere uitwerking van de Nationale Technologiestrategie (NTS). Vlak voor de zomer is onder de Nationale Grondstoffenstrategie (NGS) de eerste Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst vastgesteld met daarop grondstoffen waarvan de aanvoer voor Nederland hoge leveringsrisico's kent.

Ook zijn er zeven routekaarten voor circulariteit en weerbaarheid opgesteld. Hiermee kunnen maakindustrie, kennisinstellingen en overheden samen inzetten op hergebruik en leveringszekerheid van kritieke grondstoffen voor militaire schepen, kritieke materialen, batterijen, zonnestroomsystemen, wind op zee, elektrolysers en klimaatinstallaties. 

Via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) en publieke financiers is er daarnaast ondersteuning voor toekomstige Nederlandse initiatieven op het terrein van leveringszekerheid van kritieke grondstoffen en materialen met gerichte business development rondom vergunningen en financiering. 

Ten slotte zet het Kabinet in op de campagne Bescherm wat je sterk maakt met als doel om zoveel mogelijk ondernemers aan de slag te laten gaan met economische veiligheid en hun waardevolle kennis en innovaties te beschermen.

Gerelateerde beleidsinstrumenten

Zie ook: