Een beter ondernemingsklimaat staat hoog op de agenda van overheid en bedrijfsleven. Geen wonder, want in de roerige en onvoorspelbare wereld van vandaag de dag staat veel op het spel. Een sterke en innovatieve economie is een voorwaarde voor onze welvaart, onze toekomst. Het vraagt van ons dat we weten waar we het over hebben (feiten en cijfers), dat we samenwerken als overheid en bedrijfsleven, naar elkaar luisteren en er samen de schouders onder zetten (OndernemersTop). Hebben we het over het ondernemingsklimaat, dan ook over het investerings- en vestigingsklimaat; het zijn allemaal aspecten van het ondernemingsklimaat. Hieronder een overzicht van activiteiten en documenten.

Aanpak ondernemingsklimaat

Verbetering van het ondernemings- en investeringsklimaat in Nederland staat hoog op de agenda. Al een aantal jaren, zoals de opeenvolgende brieven van de minister van Economische Zaken en Klimaat aan de Tweede Kamer laten zien. Het bedrijfsleven vraagt om stabiliteit en vertrouwen.

Het begon met een strategische agenda voor een beter ondernemingsklimaat in Nederland, met tien indicatoren. Door de snel opeenvolgende kabinetten werden telkens andere accenten gelegd. In 2024 kreeg de regeldruk-aanpak (Minder Druk met Regels) kreeg prioriteit. Ook is er gewerkt aan een Pact Ondernemingsklimaat, voorbereid onder aanvoering van een Verkenner Ondernemingsklimaat, maar dat pact is er uiteindelijk niet gekomen. De aanpak van de regeldruk kreeg een nieuwe wending door de ambitie om in één jaar tijd 500 regels te vereenvoudigen of te schrappen. Tegelijkertijd werd gehoor gegeven aan de roep om focus aan te brengen en keuzes te maken. In het najaar van 2025 werd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken het Rapport Wennink gepresenteerd. Oud-topman van ASML Peter Wennink gaf daarin een dringend advies voor een sterk Nederland in een sterk Europa: maak politiek-bestuurlijke keuzes, focus op cruciale investeringen en zorg samen met het bedrijfsleven dat het gebeurt. Als we dat niet doen, leveren we in op onze welvaart in de toekomst. Het rapport is een belangrijke bouwsteen voor de aanpak van de economie door het kabinet-Jetten, met een Taskforce Nieuwe Economie.

Zie ook:

Feiten en cijfers

De Rijksoverheid laat regelmatig onderzoek doen naar de staat van het ondernemingsklimaat. Door middel van kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeken. Hieronder staan verwijzingen naar een aantal meerjarige onderzoeken.

  • Monitor Ondernemingsklimaat: een jaarlijks onderzoek dat in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wordt uitgevoerd door SEO in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam.
  • IMD World Competitiveness Ranking: deze ranking van het International Institute for Management Development (IMD) geeft het meest complete en actuele beeld over de Nederlandse positie op een ranglijst van concurrerende landen. N.B. De ranking van een bepaald jaar is gebaseerd op cijfers die enkele jaren eerder zijn verzameld. Meer informatie en duiding voor Nederland.
  • Conjunctuurenquête Nederland (COEN): elk kwartaal wordt aan ondernemers gevraagd hoe hun bedrijf ervoor staat en wat ze verwachten voor de toekomst. Deze vragen gaan over onderwerpen zoals omzet, winst, investeringen en personeel. Een belangrijk resultaat van deze enquête is het ondernemersvertrouwen. Dit is een indicatie van de stemming van het Nederlandse bedrijfsleven: het laat zien of ondernemers positief of negatief denken over het economisch klimaat.
  • State of Dutch Tech: Techleap brengt jaarlijks rapporten en ander onderzoek over startups en scale-ups in Nederland, tegen de achtergrond van het ondernemings- en vestigingsklimaat.
  • Jaarbericht Staat van het mkb: van 2015 tot en met 2025 bracht het Nederlands Comité voor Ondernemerschap jaarberichten uit over het ondernemingsklimaat en het mkb, met trendanalyses, duiding van data van het CBS en andere kennisinstituten, essays en ondernemersverhalen. Op de speciale website www.staatvanhetmkb.nl biedt het CBS in opdracht van het ministerie van EZK een schat aan data.
  • Monitor Ondernemers: een jaarlijks onderzoek naar kennis, houding en gedrag van ondernemers bij innovatie, digitalisering en verduurzaming, dat in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wordt uitgevoerd door I&O Ipsos.

OndernemersTop

Het ondernemingsklimaat is een zaak van ons allemaal, van overheid en bedrijfsleven. Sinds 2024 wordt jaarlijks een OndernemersTop over de staat van het ondernemingsklimaat in Nederland georganiseerd door het ministerie van Economische Zaken, in samenwerking met VNO-NCW en MKB-Nederland. De jaarlijkse OndernemersTop is bedoeld om de balans op te maken over de staat van het ondernemingsklimaat, van overheid en ondernemers ervaringen uit de praktijk te horen en te werken aan onderling vertrouwen. Uiteraard zijn er veel andere momenten waarop overheid en ondernemers in Nederland elkaar spreken en afspraken maken. Alleen door in gesprek te blijven kunnen we samen zorgen voor een gezond ondernemingsklimaat.