Shaping the future of work

In het kort

• Ondernemers, vakmensen en onderzoekers ontwikkelen arbeidsbesparende innovaties voor fysiek werk die beter aansluiten op werkprocessen en behoeften in het mkb.
• Het experiment heeft een budget van twee miljoen euro en loopt van december 2024 tot en met juli 2026.
• Ondernemers in de maakindustrie, de bouw en de technieksector, brancheorganisaties, innovatiepartners en beleidsmakers profiteren.
• Het experiment levert waardevolle input voor innovatiebeleid dat beter aansluit op de praktijk van mkb-bedrijven.

Hoe werkt het?

Door demografische ontwikkelingen moet in de toekomst meer werk worden verricht door minder mensen. In technische sectoren is dat een extra uitdaging: veel werk is fysiek belastend, wat kan bijdragen aan vroegtijdige uitstroom van vakmensen. Het Jaarbericht Staat van het Mkb 2024 (klik hier) benadrukt het belang van innovatie om deze uitdaging aan te gaan. Betere afstemming tussen mens, en technologie en organisatie biedt kansen om fysiek belastend werk te verlichten, aantrekkelijker en efficiënter te maken.

Toch blijft de groei van die efficiëntie in het mkb achter. Het mkb is in 2022 goed voor 72 procent van de werkgelegenheid en 62 procent van het bbp. Sinds 2014 groeide de productiviteit er echter slechts met drie procent. Gerichte maatregelen zijn nodig om innovatie en productiviteitsgroei te versnellen. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft daarom twee miljoen euro subsidie verstrekt aan het beleidsexperiment Shaping the Future of Work als onderdeel van de bredere productiviteitsagenda van het kabinet.

Het experiment is een initiatief van FRAIM (opgezet door TU Delft), TNO, Koninklijke Metaalunie, FME, Techniek Nederland, Bouwend Nederland en RoboHouse. Centraal staat de vraag hoe arbeidsbesparende innovatie kan bijdragen aan goed en productiever fysiek werk in het mkb. In plaats van innovaties top-down in te voeren, wordt gekozen voor een transdisciplinaire aanpak, zoals ontwikkeld door FRAIM in grootbedrijven. Vakmensen, ondernemers, ingenieurs en sociale wetenschappers werken hierin intensief samen. Door technologische, organisatorische en sociale perspectieven te combineren, ontstaan innovaties die beter passen bij de praktijk. Zo wordt werk aantrekkelijker én productiever. De vraag in dit beleidsexperiment was of deze transdisciplinaire aanpak ook in het MKB zou werken, en tot schaalbare aanpak kon leiden.

Concreet worden in de bouw- techniek, en maakindustrie zogenoemde transdisciplinaire innovatietrajecten opgezet met groepen mkb-bedrijven. Een gespecialiseerd team bezoekt de werkvloer, spreekt met vakmensen en ondernemers, en brengt impliciete kennis en knelpunten in kaart. In nauwe samenwerking worden vervolgens oplossingen ontwikkeld. Dit kunnen nieuwe technologieën zijn, maar ook aanpassingen in werkwijzen of organisatievormen.

Naast deze kerngroep worden ook grotere groepen ondernemers betrokken via kennissessies, om inzichten te delen en opschaling mogelijk te maken. Het experiment levert niet alleen directe verbeteringen op de werkvloer, maar ook waardevolle input voor toekomstig beleid en bredere toepassing van deze aanpak in technische sectoren.

Om welke bedragen gaat het?

Het beleidsexperiment wordt gefinancierd vanuit het werkbudget Bevorderen Ondernemerschap. Voor het gehele beleidsexperiment is in totaal twee miljoen euro beschikbaar gesteld. Daarvan is 1,6 miljoen euro als voorschot aan TU Delft verstrekt in 2024.

Wie profiteren ervan?

Van het beleidsexperiment Shaping the Future of Work profiteren vooral mkb-ondernemers uit de maakindustrie, de bouw en technieksector, brancheorganisaties die deze sectoren vertegenwoordigen, innovatiepartners die nieuwe kennis en technologieën ontwikkelen, en beleidsmakers die productiviteitsstimulering bevorderen.

Voorbeelden van projecten

Industrie : techniek alleen bleek niet genoeg

Een metaalbedrijf had een lasrobot aangeschaft om productiever te kunnen werken. Tijdens het traject bleek dat niet de technologie, maar de organisatie van het werk de belangrijkste belemmering vormde. Het transdisciplinaire team werkte daarom ook aan rollen, samenwerking en werkprocessen, zodat technologische innovatie daadwerkelijk kan landen in de praktijk.

Bouw: minder sjouwen met slimme technologie

Bij renovatiewerk kost het dagelijks vervoeren van gereedschap en bouwmaterialen veel tijd én fysieke inspanning. Samen met vakmensen onderzocht het team hoe dit slimmer kan. Op de bouwplaats zijn onder meer een volgrobot en een innovatieve trapklimoplossing getest

Wat heeft het opgeleverd?

Het beleidsexperiment Shaping the Future of Work levert waardevolle inzichten op voor het stimuleren van innovatie en arbeidsproductiviteit in het mkb. De evaluatie laat zien dat de transdisciplinaire, bottom-up aanpak mkb-ondernemers helpt om innovatievraagstukken verder te brengen. Bedrijven kregen meer ruimte om te experimenteren en deden nieuwe kennis op over innovatie en het innovatieproces.

Vakmensen, ondernemers en experts ontwikkelden gezamenlijk oplossingen die aansluiten bij de praktijk. De eerste resultaten zijn positief: ongeveer de helft van de deelnemers verwacht een positief effect op de arbeidsproductiviteit en ruim twee derde op de kwaliteit van producten, processen en diensten. Ook verwachten vrijwel alle deelnemende medewerkers positieve effecten op aspecten van de kwaliteit van werk.

Naast concrete innovaties levert het experiment inzicht op in wat werkt bij het stimuleren van innovatie in het mkb. Werkzame elementen zijn onder meer het actief betrekken van vakmensen, het combineren van technische, organisatorische en sociale perspectieven en het laagdrempelig kunnen testen van innovaties. Ook zijn lessen opgedaan over wat nodig is om de aanpak breder toe te passen en op te schalen.

Het experiment is in 2026 geëvalueerd door TNO. Omdat het om een beperkt aantal bedrijven gaat en veel innovaties nog verder moeten worden ontwikkeld of geïmplementeerd, kunnen nog geen harde uitspraken worden gedaan over de effecten op arbeidsproductiviteit. De resultaten bieden wel aanknopingspunten voor verdere ontwikkeling en opschaling van de aanpak.

Klik hier om naar de evaluatie te gaan.