Speur- en ontwikkelingswerk (S&O) is het deel van alle onderzoek en ontwikkeling (R&D) dat in Nederland wordt uitgevoerd dat in aanmerking komt voor fiscaal voordeel vanuit de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO). Het verschil tussen R&D en S&O (de wig) bestaat niet alleen conceptueel maar is ook kwantitatief vastgesteld. Het neemt tussen 2013 en 2023 bovendien toe. De groeiende wig is zichtbaar in vrijwel alle sectoren in de economie en het sterkst in het grootbedrijf. Het komt bovendien niet door puur methodologische oorzaken en heeft dus een economische oorzaak. In de laatste jaren versnelt de groei.

Onderzoeksvraag en gebruikte gegevens

In dit rapport onderzoeken we cijfermatig op basis van microdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hoe groot de wig is, hoe deze zich heeft ontwikkeld en voor welk type bedrijven deze met name toeneemt. We kijken ook of de groeiende wig mogelijk een economische oorzaak heeft of dat er methodologische verklaringen of veranderingen in de WBSO aan ten grondslag liggen. Hiervoor brengen we de ontwikkeling van de wig kwantitatief in beeld per bedrijfstak, grootteklasse en type respondent op de R&D-enquête.

Het CBS en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) hebben ook een gezamenlijk onderzoek naar de verschillen tussen R&D en S&O uitgevoerd. Daarin gaan zij in detail in op de definities en op ontwikkelingen in de WBSO en de R&D-enquête: Verschillen tussen Research & Development en Speur- en Ontwikkelingswerk.

Hierin wordt bevestigd dat er conceptuele verschillen bestaan die verklaren dat er een wig is tussen inspanningen uitgedrukt in R&D en inspanningen uitgedrukt in S&O. Het S&O-concept is een subset van het R&D-concept: S&O-uitgaven zijn dus lager of maximaal gelijk aan de R&D-uitgaven.

Belangrijkste bevindingen

  • S&O is niet alleen conceptueel een deelverzameling van R&D, dat verschil bestaat ook kwantitatief. De totale uitgaven aan R&D zijn in 2013 een factor 1,7 groter dan die aan S&O. In 2023 is deze verhouding toegenomen tot 2,3. De wig tussen de twee concepten is de eerste jaren nog vrij stabiel maar neemt vanaf 2017 duidelijk toe.
  • In de laatste jaren versnelt de groei zelfs. Vermoedelijk komt dit door een combinatie van een nieuw steekproefontwerp van de R&D-enquête en de systematiek in de WBSO waarbij met S&O-arbeidslonen van twee jaar eerder wordt gerekend in de aanvraag.
  • In de voorafgaande jaren speelt deze methodologische oorzaak niet en heeft de groei van de wig tussen R&D en S&O dus een economische oorzaak. De divergentie is zichtbaar in bijna alle bedrijfstakken en is het meest uitgesproken in het grootbedrijf. Bij kleinere bedrijven is de omvang van de wig verwaarloosbaar. In het middenbedrijf is er wel sprake van een wig, maar groeit deze niet structureel.
  • Een analyse van alleen die bedrijven die ieder jaar in de steekproef van de R&D-enquête voorkomen, laat zien dat ook daar sprake is van toenemende divergentie. Ook dit onderstreept dat er geen sprake is van een (puur) methodologische oorzaak.

Meer weten?

Onder 'Meer over dit onderwerp' vindt u het onderzoek naar de groeiende wig tussen R&D en S&O.