Groeiverwachtingen economie

De coronacrisis raakt onze economie hard. Voor het uitbreken van deze crisis verwachtte het Centraal Planbureau (CPB) nog dat ons bruto binnenlands product (bbp) in 2020 met zo’n 1,5 procent zou groeien. Maar in de Macro Economische Verkenning (MEV) 2021 van september 2020 gaat het CPB in de basisraming uit van een bbp-daling in 2020 van vijf procent. Voor 2021 voorziet het CPB een stijging van 3,5 procent. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) gaat voor dit jaar uit van een krimp van acht procent. Daarmee zit Nederland tussen het gemiddelde van het Eurogebied (minus negen procent) en het OESO-gemiddelde (minus 7,5 procent). In de sectoren cultuur, recreatie, horeca, reclamewezen en persoonlijke diensten (zoals sport, kappers) vallen de hardste klappen. Kijk je naar regio’s, dan worden de provincies Noord-Brabant, Flevoland, Zeeland en Limburg in 2020 het meest getroffen. Verder is de verwachting dat deze crisis dit jaar negatiever uitpakt voor de omzet van het mkb dan voor die van het grootbedrijf.

Deze pagina is voor het laatst geactualiseerd op 13 november 2020.

Economische impact coronavirus in 2020 en 2021

Het is lastig om te voorspellen welke impact het coronavirus heeft op de Nederlandse economie. Door het onzekere verloop van de pandemie moeten economische vooruitzichten steeds aangepast worden. Daarom heeft het CPB in de Macro Economische Verkenning (MEV) 2021 in september opnieuw een raming gepubliceerd (na eerdere ramingen in maart, juni en augustus).

Basisraming en tweede-golf-scenario
De CPB-raming in september bestaat uit een basisraming en een tweede golf scenario. In de basisraming krimpt de economie in 2020 met vijf procent, gevolgd door een herstel met 3,5 procent groei in 2021. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat maatregelen om veel voorkomende contacten te beperken niet opnieuw nodig zijn. Deze groeicijfers zijn iets hoger dan de in augustus gepubliceerde raming. Dit komt doordat het kabinet eind augustus besloot om de economie verder te ondersteunen met het steun – en herstelpakket. Dat pakket is verwerkt in de raming in september. De ontwikkeling van de pandemie is zeer bepalend voor de vooruitzichten op herstel. Daarom is ook een scenario opgenomen waarin wel opnieuw maatregelen worden genomen om contacten zo veel mogelijk te beperken. In zo’n scenario krimpt de economie in 2020 en ook in 2021.

Prestaties in 2020
Wat geven de prestaties in 2020 voor een beeld? In het eerste kwartaal van 2020 kromp de Nederlandse economie met 1,5 procent. Het bbp daalde in het tweede kwartaal van 2020 zelfs met 8,5 procent ten opzichte van het eerste kwartaal. Zo’n sterke krimp is niet eerder door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gemeten. De daling van het bbp in het tweede kwartaal kwam voor meer dan de helft doordat huishoudens veel minder consumeerden. Verder namen ook de investeringen en de inkomsten uit de handel sterk af. Vergelijken we Nederland met andere landen, dan kromp de Nederlandse economie in het eerste en tweede kwartaal van 2020 minder sterk dan gemiddeld in de eurozone. Ook presteerde de Nederlandse economie minder slecht dan buurlanden zoals Duitsland en België (zie onder internationale beeld).

Verwachtingen voor 2022-2025
Het CPB heeft ook gekeken naar de periode 2022-2025 (middellange termijn). Voor deze periode is het helemaal onzeker hoe de economie zich gaat ontwikkelen. Door de coronacrisis zijn de verwachtingen voor de Nederlandse economie minder positief geworden, vergeleken met eerdere vooruitzichten. De verwachting is wel dat het arbeidsaanbod (aantal mensen dat zich aanbiedt op de arbeidsmarkt) en de investeringen op de langere termijn herstellen. Maar als de arbeidsproductiviteit niet of nauwelijks toeneemt, dan groeit het bbp minder dan eerder verwacht werd (toen de verwachtingen nog gebaseerd waren op trends van voor de crisis). De lagere groei van de arbeidsproductiviteit komt doordat bedrijven vanwege corona minder investeren in R&D. De vernieuwing van producten en productieprocessen neemt hierdoor af. Met als gevolg een lagere groei van de arbeidsproductiviteit.

BBP-groei in 2020 en 2021 (in %)

BBP-groei in 2020 en 2021 (in %)
Jaar20202021
Basisraming-53,5
Tweede-golf scenario-6,1-2,8
CPB, MEV 2021 (2020) Brontabel als csv (68 bytes)

Internationale beeld

Verwachtingen OESO
De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) presenteerde in de ‘Economic Outlook' van juni de vooruitzichten voor 2020. De OESO stelt daarin dat corona voor de ernstigste economische recessie zorgt in bijna een eeuw. In meerdere landen is de economische activiteit met 20 tot 30 procent afgenomen. Mede doordat de grenzen dicht gingen en de handel stil viel. De OESO gaat in de vooruitzichten uit van twee even waarschijnlijke scenario's. Het eerste scenario is dat van het virus 'onder controle maar blijvend aanwezig'. Het tweede is de mogelijkheid van een tweede uitbraak later dit jaar. In beide scenario's keert de economie voorlopig niet terug naar het niveau van voor de coronacrisis. De Nederlandse economie zal in het eerste scenario naar verwachting dit jaar met 8 procent krimpen, bij een nieuwe uitbraak zelfs met 10 procent. Met deze prognoses ligt Nederland tussen het gemiddelde van het Eurogebied (-9%) en het OESO-gemiddelde (-7,5%) in.

Verwachtingen IMF
In de vooruitzichten van oktober 2020 van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voor 2020 krimpt de Nederlandse economie met 5,4 procent. Dat is zo’n 2,5 procent minder krimp dan in juni werd verwacht. Het IMF verwacht voor 2021 een sterk herstel. Dan groeit de Nederlandse economie met vier procent. Hiermee komen de verwachtingen van het IMF voor beide jaren dicht in de buurt van die van het CPB. Binnen de Eurozone behoort Nederland tot de landen waar de krimp in 2020 het kleinst is.

OECD prognoses voor bbp-groei in 2020 (in %)

OECD prognoses voor bbp-groei in 2020 (in %)
LandSingle-hit scenarioAdditional decline in double-hit scenario
Spanje-11,10%-3,30%
Frankrijk-11,40%-2,70%
Italie-11,30%-2,70%
Verenigd Koninkrijk-11,50%-2,50%
Eurogebied (17 landen)-9,10%-2,40%
Portugal-9,40%-1,90%
Belgie-8,90%-2,30%
Nederland-8,00%-2,00%
Griekenland-8,00%-1,80%
OECD - totaal-7,50%-1,80%
Finland-7,90%-1,30%
Duitsland-6,60%-2,20%
Verenigde Staten-7,30%-1,20%
Zweden-6,70%-1,10%
Noorwegen-6,00%-1,50%
Japan-6,00%-1,30%
Denemarken-5,80%-1,30%
Australie-5,00%-1,30%
Zuid-Korea-1,20%-1,30%
Bron: OECD, Outlook June 2020 Brontabel als csv (567 bytes)

BBP-groei op kwartaalbasis, 2020

BBP-groei op kwartaalbasis, 2020
2020-I2020-II
Nederland-1,5-8,5
VS-2,2-9,5
Duitsland-2-10,1
Europa-3,2-11,9
België-3,5-12,2
Italië-5,4-12,4
Frankrijk-5,9-13,8
Portugal-3,8-14,1
Spanje-5,2-18,5
Bron: Eurostat, augustus 2020 Brontabel als csv (193 bytes)

Gevolgen voor sectoren, regio’s en bedrijven

In juni had het CPB voorspellingen gedaan voor vier mogelijke scenario’s. Het onderzoeksbureau Panteia heeft deze scenario’s op verzoek van EZK verder uitgewerkt. Zo zijn de mogelijke gevolgen van de coronacrisis gespecificeerd naar sector, regio en bedrijfsgrootte (zie hieronder). De resultaten uit de juni-berekeningen van het CPB zijn hiervoor het uitgangspunt. Evenals de steunmaatregelen die medio juni beschikbaar waren. Volgens de laatste ramingen van het CPB zijn de bandbreedtes bij deze scenario’s nog altijd reëel en blijven de Panteia-ramingen aannemelijk.

Meerdere sectoren hard geraakt
De bedrijven in de ‘handel, vervoer en horeca’ en de ‘cultuur, recreatie en de overige diensten’ krimpen in 2020 zeer fors. Dat blijkt uit het Panteia-onderzoek, ongeacht het scenario dat gehanteerd wordt. Kijken we nog wat specifieker, dan worden cultuur, recreatie, horeca, reclamewezen en persoonlijke diensten (zoals sport, kappers) het hardst geraakt. In deze branches ligt de krimp in de basisraming tussen de 25 en 30 procent in 2020. Deze branches hebben het meest direct te maken gekregen met de gevolgen van de gezondheidscrisis. De cijfers van het CBS over het eerste en tweede kwartaal bevestigen dit beeld. Voor 2021 is het algemene beeld dat in de meeste sectoren een herstel plaatsvindt. Alleen in het scenario met een tweede golf, is dat niet het geval. De delfstoffenwinning noteert als enige sector nog wel negatieve groeicijfers, maar dat heeft te maken met het verder dichtdraaien van de gaskraan.

Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Basisraming

Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Basisraming
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-104
delfstoffenwinning-13,75-12,75
industrie-8,251
nutsbedrijven-3,54,75
bouw-5,753,75
handel, vervoer en horeca-11,757,5
informatie en communicatie2,253
financiële dienstverlening-3,52,25
verhuur en handel van onroerend goed-12,25
zakelijke diensten-10,5-0,5
overheid0,253,5
zorg44,25
cultuur, recreatie en overige diensten-307,5
totaal-6,253,25
Bron: Panteia, juni 2020 Brontabel als csv (432 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Volledig herstel
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-84,5
delfstoffenwinning-12,5-16,25
industrie-66,75
nutsbedrijven5,754,5
bouw5,755
handel, vervoer en horeca-10,758
informatie en communicatie2,52
financiële dienstverlening-2,752,25
verhuur en handel van onroerend goed-0,751,5
zakelijke diensten-7,58,25
overheid0,52,5
zorg43,25
cultuur, recreatie en overige diensten-22,521,5
totaal-4,255,5
Bron: Panteia (juli 2020) Brontabel als csv (427 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Zwak herstel
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-10,252,75
delfstoffenwinning-11-10,75
industrie-10,5-2,25
nutsbedrijven-80,5
bouw-6-12,75
handel, vervoer en horeca-13,50,5
informatie en communicatie-2,251
financiële dienstverlening-5,50,25
verhuur en handel van onroerend goed-11
zakelijke diensten-110
overheid1,51,25
zorg-1,756,5
cultuur, recreatie en overige diensten-331
totaal-7,750
Bron: Panteia Brontabel als csv (425 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Tweede golf
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-12,75-1,75
delfstoffenwinning-15-9,75
industrie-14,5-6,75
nutsbedrijven-4,75-2
bouw-3-2
handel, vervoer en horeca-10,5-2,75
informatie en communicatie-3,25-2,25
financiële dienstverlening-7,75-3,5
verhuur en handel van onroerend goed-0,5-1,5
zakelijke diensten-10-2,5
overheid-0,25-1,75
zorg0-2
cultuur, recreatie en overige diensten-22-1,5
totaal-7,5-2,75
Bron: Panteia Brontabel als csv (442 bytes)

Verschillen tussen provincies
Volgens de analyse van Panteia krimpt de economie in 2020 in alle provincies. Vooral de provincies Flevoland, Noord-Brabant, Zeeland en Limburg ondervinden in 2020 de gevolgen van corona. Dat komt doordat:

  • In Flevoland er relatief veel handel, vervoer en horeca is. Deze sectoren worden sterk getroffen door de coronacrisis.
  • In Noord-Brabant, Zeeland en Limburg het grote aandeel van de industrie een rol speelt.

Bij de basisraming en volledig herstel is er in 2021 weer sprake van groei in alle provincies. Bij het scenario ‘zwak herstel’ is die groei beperkt. Bij een tweede golf krimpt de economie in alle provincies ook in 2021.

Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Basisraming

Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Basisraming
20202021
Groningen-6,750,5
Friesland-7,751,75
Drenthe-81,25
Overijssel-72,5
Flevoland-5,754,75
Gelderland-6,752,75
Utrecht-5,53,25
Noord-Holland-63,5
Zuid-Holland-63,75
Zeeland-64
Noord-Brabant-63,75
Limburg-63,5
Nederland-6,253,25
Bron: Panteia (juli 2020) Brontabel als csv (274 bytes)
Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Volledig herstel
20202021
Groningen-4,751,5
Friesland-5,753,5
Drenthe-62,75
Overijssel-4,754,5
Flevoland-3,757
Gelderland-4,754,75
Utrecht-3,755
Noord-Holland-2,55,5
Zuid-Holland-3,755,75
Zeeland-3,756
Noord-Brabant-46,25
Limburg-46
Nederland-3,755,25
Bron: Panteia Brontabel als csv (277 bytes)
Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Zwak herstel
20202021
Groningen-8,25-1,75
Friesland-9,25-1,25
Drenthe-9,25-1,5
Overijssel-8,5-1,25
Flevoland-7,251,5
Gelderland-8,25-0,5
Utrecht-7,250,25
Noord-Holland-7,75-1,5
Zuid-Holland-7,50,5
Zeeland-7,50,5
Noord-Brabant-7,750,25
Limburg-7,750,5
Nederland-7,75-0,25
Bron: Panteia Brontabel als csv (300 bytes)
Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Tweede golf
20202021
Groningen-8,25-4,5
Friesland-9-4,25
Drenthe-9-4,75
Overijssel-8,25-3,75
Flevoland-6,5-1,75
Gelderland-8-3,5
Utrecht-6,75-2,75
Noord-Holland-6,5-2,25
Zuid-Holland-6,75-2,5
Zeeland-7,25-2,5
Noord-Brabant-7,5-2,75
Limburg-7,5-3
Nederland-7,25-2,75
Bron: Panteia Brontabel als csv (296 bytes)

Scenario’s voor mkb en grootbedrijf
Het midden- en kleinbedrijf (mkb) krijgt in 2020 hardere klappen dan het grootbedrijf. Dat is volgens Panteia zowel het geval bij de basisraming als bij een zwak of volledig herstel. Alleen in het scenario met een tweede golf is de impact voor het kleinbedrijf in 2020 iets minder negatief dan voor het grootbedrijf en voor het middenbedrijf. In dat scenario neemt ook de export sterk af. Het kleinbedrijf merkt minder van die exportdaling dan het grootbedrijf en het middenbedrijf. Als we uitgaan van de basisraming of het scenario van volledig herstel, dan is in 2021 enig herstel mogelijk voor het mkb en het grootbedrijf. In de beide andere scenario’s blijft de groei voor zowel het mkb als het grootbedrijf volgend jaar nog negatief.

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Basisraming

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Basisraming
20202021
kleinbedrijf-9,754
middenbedrijf-9,752,25
mkb-9,753,75
grootbedrijf-8,253,5
Bron: Panteia (juni 2020) Brontabel als csv (100 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Volledig herstel
20202021
kleinbedrijf-6,57,25
middenbedrijf-6,57,5
mkb-6,57,25
grootbedrijf-56,25
Bron: Panteia Brontabel als csv (97 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Zwak herstel
20202021
kleinbedrijf-11,25-2,25
middenbedrijf-11-3,25
mkb-11,25-2,5
grootbedrijf-10,5-1,5
Bron: Panteia Brontabel als csv (106 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Tweede golf
20202021
kleinbedrijf-9,25-2,5
middenbedrijf-11,5-3,5
mkb-9,75-2,75
grootbedrijf-10,25-4,5
Bron: Panteia Brontabel als csv (106 bytes)