Groeiverwachtingen economie

De coronacrisis raakt onze economie hard. Voor het uitbreken van deze crisis verwachtte het Centraal Planbureau (CPB) nog dat ons bruto binnenlands product (bbp) in 2020 met zo’n 1,5 procent zou groeien. In de laatste raming gaat het CPB nu uit van een krimp van ruim vier procent. Voor 2021 voorziet het CPB een stijging van bijna drie procent. De Europese Commissie (EC) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zijn voor Nederland iets minder optimistisch en verwachten een groei van respectievelijk bijna twee en bijna een procent. In 2022 treedt volgens beide verder herstel op en zal de Nederlandse economie met drie procent groeien. 

Deze pagina is voor het laatst geactualiseerd op 12 februari 2021

Economische impact coronavirus in 2020-2022

Het is lastig om te voorspellen welke impact het coronavirus heeft op de Nederlandse economie. Door het onzekere verloop van de pandemie moeten economische vooruitzichten steeds aangepast worden. Het CPB heeft het afgelopen jaar meerdere ramingen gemaakt. De laatste dateert van 26 november 2020.

Basisraming en start-stop-scenario

In de laatste raming gaat het CPB ervan uit dat Nederland en andere Europese landen het coronavirus in de eerste helft van 2021 onder controle hebben. De economie groeit dan in 2021 met bijna drie procent, na een krimp van ruim vier procent in 2020. De economische groeicijfers zijn voor 2020 iets hoger en voor 2021 iets lager dan in hun raming die op Prinsjesdag is gepubliceerd. Dat komt respectievelijk door het onverwachts sterkere herstel in het derde kwartaal en door de tweede coronagolf. De ontwikkeling van de pandemie is zeer bepalend voor de vooruitzichten op herstel. Daarom heeft het CPB ook een ‘start-stop-scenario’ gemaakt, waarin nieuwe coronagolven volgen en vaccins onvoldoende beschikbaar of werkzaam zijn. In zo’n scenario krimpt de economie in 2021 met een kleine een procent.

BBP-groei in 2020 en 2021 (in %)

BBP-groei in 2020 en 2021 (in %)
Jaar20202021
Basisraming-4,22,8
Start-stop sccenario-4,5-0,6
Bron: CPB (november 2020) Brontabel als csv (70 bytes)

Prestaties in 2020
Wat geven de prestaties gedurende 2020 voor een beeld? In het eerste kwartaal van 2020 kromp de Nederlandse economie met 1,5 procent. Het bbp daalde in het tweede kwartaal van 2020 zelfs met ruim acht procent ten opzichte van het eerste kwartaal. Zo’n sterke krimp was niet eerder door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gemeten. Weliswaar groeide de economie het derde kwartaal van 2020 met bijna acht procent ten opzichte van een kwartaal eerder, maar vergeleken met het derde kwartaal 2019 is er sprake van een daling. Dat de economie in het derde kwartaal 2020 weer wat herstelde, hangt ook samen met dat in deze periode er ook minder beperkende maatregelen waren dan eerder in 2020.

Vergelijken we Nederland met andere landen, dan kromp de Nederlandse economie in het eerste en tweede kwartaal van 2020 minder sterk dan gemiddeld in de eurozone. Ook presteerde de Nederlandse economie minder slecht dan buurlanden zoals Duitsland en België. Ondanks dat de economie weer opveerde, blijft Nederland in het derde kwartaal van 2020 achter in groei. Dit heeft alles te maken met het feit dat de Nederlandse economie in de voorliggende kwartalen minder sterk is teruggevallen. Want de Nederlandse economie kromp in de eerste negen maanden van 2020 nog steeds het minst van alle grote EU-landen.

BBP-groei op kwartaalbasis, 2020

BBP-groei op kwartaalbasis, 2020 Procentuele verandering t.o.v. voorgaande kwartaal
2020Q12020Q22020Q3
EU-3,3-11,311,5
Belgie-3,4-11,811,4
Duitsland-1,9-9,88,5
Spanje-5,2-17,816,7
Frankrijk-5,9-17,816,7
Italie-5,5-1315,9
Nederland-1,5-8,57,7
Portugal-4-13,913,3
Verenigd Koninkrijk-2,5-19,815,5
Verenigde Staten-1,3-97,4
Bron: Eurostat, newsrelease euroindicator, 8 december 2020 Brontabel als csv (282 bytes)

Verwachtingen voor 2022-2025
Het CPB heeft ook gekeken naar de periode 2022-2025 (middellange termijn). Voor deze periode is het helemaal onzeker hoe de economie zich gaat ontwikkelen. Door de coronacrisis zijn de verwachtingen voor de Nederlandse economie minder positief geworden, vergeleken met eerdere vooruitzichten. De verwachting is wel dat het arbeidsaanbod (aantal mensen dat zich aanbiedt op de arbeidsmarkt) en de investeringen op de langere termijn herstellen. Maar als de arbeidsproductiviteit niet of nauwelijks toeneemt, dan groeit het bbp minder dan eerder verwacht werd (toen de verwachtingen nog gebaseerd waren op trends van voor de crisis). De lagere groei van de arbeidsproductiviteit komt doordat bedrijven vanwege corona minder investeren in R&D. De vernieuwing van producten en productieprocessen neemt hierdoor af. Met als gevolg een lagere groei van de arbeidsproductiviteit.

Internationale groeiverwachtingen

Verwachtingen Europese Commissie en OESO 2020-2022
De EC heeft in de zogeheten winterprognose van 11 februari economische groeicijfers over de periode 2020-2022 gepubliceerd. De Nederlandse economie zal dit jaar volgens de EC met bijna twee procent groeien. Dat is het laagste groeipercentage van alle negentien eurolanden en ook minder sterk dan in de basisraming van het CPB. De Nederlandse economie kromp in 2020 echter met vier procent terwijl de gehele Europese Unie (EU) vorig jaar met bijna zes procent kromp. Het dal waaruit Nederland moet klimmen, is dus minder diep dan in veel andere landen. De verwachte economische groei in 2022 zal met drie procent verder herstellen, maar loopt iets achter op die van de rest van de EU. De OESO presenteerde in de ‘Economic Outlook' van december ook vooruitzichten voor de periode 2020-2022 (zie gerelateerde grafiek). Ook bij de OESO is de groei dit jaar en in 2022 voor Nederland beperkt in internationaal perspectief. Maar gecumuleerd over de periode 2020-2022 blijft Nederland bij zowel de EC als de OESO niet achter. En komt het bbp van Nederland weer terug op het niveau van 2019.

Economische groei, 2020-2022

Economische groei, 2020-2022
202020212022
EU-6,33,73,9
Belgie-6,23,93,1
Duitsland-53,23,1
Spanje-115,65,3
Frankrijk-8,35,54,4
Italie-8,83,43,5
Nederland-4,11,83
Portugal-7,64,14,3
Bron: Europese Commissie, winter forecast 2021 (februari 2021) Brontabel als csv (188 bytes)
Economische groei, 2020-2022
202020212022
Eurozone-7,53,63,3
OECD-5,53,33,2
Belgie-7,54,72,7
Duitsland-5,52,83,3
Spanje-11,654
Frankrijk-9,163,3
Italie-9,14,33,2
Nederland-4,60,82,9
Portugal-8,41,71,9
VK-11,24,24,1
VS-3,73,23,5
Bron: OESO, Economic Outlook (december 2020) Brontabel als csv (247 bytes)

Gevolgen voor sectoren, regio’s en bedrijven

In juni 2020 had het CPB voorspellingen gedaan voor vier mogelijke scenario’s. Het onderzoeksbureau Panteia heeft deze scenario’s op verzoek van EZK verder uitgewerkt. Zo zijn de mogelijke gevolgen van de coronacrisis gespecificeerd naar sector, regio en bedrijfsgrootte (zie hieronder). De resultaten uit de juni-berekeningen van het CPB zijn hiervoor het uitgangspunt. Evenals de steunmaatregelen die medio juni beschikbaar waren. Volgens de laatste ramingen van het CPB zijn de bandbreedtes bij deze scenario’s nog altijd reëel en blijven de Panteia-ramingen aannemelijk.

Meerdere sectoren hard geraakt
De bedrijven in de ‘handel, vervoer en horeca’ en de ‘cultuur, recreatie en de overige diensten’ krimpen in 2020 zeer fors. Dat blijkt uit het Panteia-onderzoek, ongeacht het scenario dat gehanteerd wordt. Kijken we nog wat specifieker, dan worden cultuur, recreatie, horeca, reclamewezen en persoonlijke diensten (zoals sport, kappers) het hardst geraakt. In deze branches ligt de krimp in de basisraming tussen de 25 en 30 procent in 2020. Deze branches hebben het meest direct te maken gekregen met de gevolgen van de gezondheidscrisis. De cijfers van het CBS over het eerste en tweede kwartaal bevestigen dit beeld. Voor 2021 is het algemene beeld dat in de meeste sectoren een herstel plaatsvindt. Alleen in het scenario met een tweede golf, is dat niet het geval. De delfstoffenwinning noteert als enige sector nog wel negatieve groeicijfers, maar dat heeft te maken met het verder dichtdraaien van de gaskraan.

Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Basisraming

Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Basisraming
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-104
delfstoffenwinning-13,75-12,75
industrie-8,251
nutsbedrijven-3,54,75
bouw-5,753,75
handel, vervoer en horeca-11,757,5
informatie en communicatie2,253
financiële dienstverlening-3,52,25
verhuur en handel van onroerend goed-12,25
zakelijke diensten-10,5-0,5
overheid0,253,5
zorg44,25
cultuur, recreatie en overige diensten-307,5
totaal-6,253,25
Bron: Panteia, juni 2020 Brontabel als csv (432 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Volledig herstel
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-84,5
delfstoffenwinning-12,5-16,25
industrie-66,75
nutsbedrijven5,754,5
bouw5,755
handel, vervoer en horeca-10,758
informatie en communicatie2,52
financiële dienstverlening-2,752,25
verhuur en handel van onroerend goed-0,751,5
zakelijke diensten-7,58,25
overheid0,52,5
zorg43,25
cultuur, recreatie en overige diensten-22,521,5
totaal-4,255,5
Bron: Panteia (juli 2020) Brontabel als csv (427 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Zwak herstel
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-10,252,75
delfstoffenwinning-11-10,75
industrie-10,5-2,25
nutsbedrijven-80,5
bouw-6-12,75
handel, vervoer en horeca-13,50,5
informatie en communicatie-2,251
financiële dienstverlening-5,50,25
verhuur en handel van onroerend goed-11
zakelijke diensten-110
overheid1,51,25
zorg-1,756,5
cultuur, recreatie en overige diensten-331
totaal-7,750
Bron: Panteia Brontabel als csv (425 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Tweede golf
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-12,75-1,75
delfstoffenwinning-15-9,75
industrie-14,5-6,75
nutsbedrijven-4,75-2
bouw-3-2
handel, vervoer en horeca-10,5-2,75
informatie en communicatie-3,25-2,25
financiële dienstverlening-7,75-3,5
verhuur en handel van onroerend goed-0,5-1,5
zakelijke diensten-10-2,5
overheid-0,25-1,75
zorg0-2
cultuur, recreatie en overige diensten-22-1,5
totaal-7,5-2,75
Bron: Panteia Brontabel als csv (442 bytes)

Verschillen tussen provincies
Volgens de analyse van Panteia krimpt de economie in 2020 in alle provincies. Vooral de provincies Flevoland, Noord-Brabant, Zeeland en Limburg ondervinden in 2020 de gevolgen van corona. Dat komt doordat:

  • In Flevoland er relatief veel handel, vervoer en horeca is. Deze sectoren worden sterk getroffen door de coronacrisis.
  • In Noord-Brabant, Zeeland en Limburg het grote aandeel van de industrie een rol speelt.

Bij de basisraming en volledig herstel is er in 2021 weer sprake van groei in alle provincies. Bij het scenario ‘zwak herstel’ is die groei beperkt. Bij een tweede golf krimpt de economie in alle provincies ook in 2021.

Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Basisraming

Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Basisraming
20202021
Groningen-6,750,5
Friesland-7,751,75
Drenthe-81,25
Overijssel-72,5
Flevoland-5,754,75
Gelderland-6,752,75
Utrecht-5,53,25
Noord-Holland-63,5
Zuid-Holland-63,75
Zeeland-64
Noord-Brabant-63,75
Limburg-63,5
Nederland-6,253,25
Bron: Panteia (juli 2020) Brontabel als csv (274 bytes)
Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Volledig herstel
20202021
Groningen-4,751,5
Friesland-5,753,5
Drenthe-62,75
Overijssel-4,754,5
Flevoland-3,757
Gelderland-4,754,75
Utrecht-3,755
Noord-Holland-2,55,5
Zuid-Holland-3,755,75
Zeeland-3,756
Noord-Brabant-46,25
Limburg-46
Nederland-3,755,25
Bron: Panteia Brontabel als csv (277 bytes)
Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Zwak herstel
20202021
Groningen-8,25-1,75
Friesland-9,25-1,25
Drenthe-9,25-1,5
Overijssel-8,5-1,25
Flevoland-7,251,5
Gelderland-8,25-0,5
Utrecht-7,250,25
Noord-Holland-7,75-1,5
Zuid-Holland-7,50,5
Zeeland-7,50,5
Noord-Brabant-7,750,25
Limburg-7,750,5
Nederland-7,75-0,25
Bron: Panteia Brontabel als csv (300 bytes)
Toegevoegde waarde ontwikkeling provincies, 2020 en 2021 (in %) - Tweede golf
20202021
Groningen-8,25-4,5
Friesland-9-4,25
Drenthe-9-4,75
Overijssel-8,25-3,75
Flevoland-6,5-1,75
Gelderland-8-3,5
Utrecht-6,75-2,75
Noord-Holland-6,5-2,25
Zuid-Holland-6,75-2,5
Zeeland-7,25-2,5
Noord-Brabant-7,5-2,75
Limburg-7,5-3
Nederland-7,25-2,75
Bron: Panteia Brontabel als csv (296 bytes)

Scenario’s voor mkb en grootbedrijf
Het midden- en kleinbedrijf (mkb) krijgt in 2020 hardere klappen dan het grootbedrijf. Dat is volgens Panteia zowel het geval bij de basisraming als bij een zwak of volledig herstel. Alleen in het scenario met een tweede golf is de impact voor het kleinbedrijf in 2020 iets minder negatief dan voor het grootbedrijf en voor het middenbedrijf. In dat scenario neemt ook de export sterk af. Het kleinbedrijf merkt minder van die exportdaling dan het grootbedrijf en het middenbedrijf. Als we uitgaan van de basisraming of het scenario van volledig herstel, dan is in 2021 enig herstel mogelijk voor het mkb en het grootbedrijf. In de beide andere scenario’s blijft de groei voor zowel het mkb als het grootbedrijf volgend jaar nog negatief.

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Basisraming

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Basisraming
20202021
kleinbedrijf-9,754
middenbedrijf-9,752,25
mkb-9,753,75
grootbedrijf-8,253,5
Bron: Panteia (juni 2020) Brontabel als csv (100 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Volledig herstel
20202021
kleinbedrijf-6,57,25
middenbedrijf-6,57,5
mkb-6,57,25
grootbedrijf-56,25
Bron: Panteia Brontabel als csv (97 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Zwak herstel
20202021
kleinbedrijf-11,25-2,25
middenbedrijf-11-3,25
mkb-11,25-2,5
grootbedrijf-10,5-1,5
Bron: Panteia Brontabel als csv (106 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Tweede golf
20202021
kleinbedrijf-9,25-2,5
middenbedrijf-11,5-3,5
mkb-9,75-2,75
grootbedrijf-10,25-4,5
Bron: Panteia Brontabel als csv (106 bytes)