1. Groeiverwachtingen economie

De coronacrisis raakt onze economie hard. Rekende het Centraal Planbureau (CPB) aanvankelijk nog voor corona met een prognose van zo’n 1,5 procent groei per jaar in 2020, in de juniraming gaat het CPB in de basisraming uit van een bbp-daling 6 procent, gevolgd door een stijging van 3 procent volgend jaar. De OESO gaat voor dit jaar uit van een krimp van 8 procent waarmee Nederland tussen het gemiddelde van het Eurogebied (-9%) en het OESO-gemiddelde (-7,5%) in ligt. Op sectoraal niveau worden cultuur, recreatie, horeca, reclamewezen en persoonlijke diensten (zoals sport, kappers) het hardst geraakt. Regionaal bezien, worden de provincies Noord-Brabant, Flevoland, Zeeland en Limburg in 2020 het sterkst getroffen. Naar verwachting zullen de gevolgen voor de omzet van het mkb dit jaar negatiever uitpakken dan voor het grootbedrijf.

De cijfers op deze pagina zijn gebaseerd op informatie die op 15 juni beschikbaar was.

Economische impact coronavirus in 2020 en 2021

Dat het coronavirus de Nederlandse economie raakt, is duidelijk maar de mate waarin is nog behoorlijk onzeker. Om de grote onzekerheid over het verloop van de pandemie en het hersteltempo van de economie recht te doen, presenteert het CPB in de juniraming naast de basisraming daarom drie scenario’s. In de basisraming, die uitgaat van een matig herstel, resulteert een bbp-daling in 2020 van 6 procent, gevolgd door een stijging van 3 procent volgend jaar. Het eerste scenario gaat uit van een volledig herstel in 2021. De diepte van de recessie valt in dit scenario mee en het herstel is krachtig. Het opheffen van contactbeperkingen leidt hier tot optimisme onder consumenten. In zo’n scenario van sterk herstel komt het bbp in de loop van 2021 weer boven het niveau van eind 2019 uit. Het tweede en derde scenario zijn minder rooskleurig. In het tweede scenario is de terugval van het bbp met 8 procent dit jaar diep en wordt dit gevolgd door een zwak herstel door grote economische problemen bij onze handelspartners. Banken in binnen- en buitenland kunnen daardoor in de problemen komen, hetgeen via de kredietverlening een aanvullende rem op het herstel heeft. Het derde scenario veronderstelt een tweede golf van besmettingen met hernieuwde contactbeperkingen. In dit scenario krimpt het bbp ook in 2021.

BBP-groei in 2020 en 2021 (in %)

BBP-groei in 2020 en 2021 (in %) Juniraming
Jaar20202021
Basisraming-6,23,3
Volledig herstel-4,25,4
Zwak herstel-7,90,1
Tweede golf-7,4-2,9
CPB, juniraming Brontabel als csv (111 bytes)

De eerste actuele gegevens van het CBS bevestigen dat de Nederlandse economie wordt geraakt. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de Nederlandse economie met 1,5 procent. Het is duidelijk dat hoe langer de buitenlandse productie- en vraaguitval in enige mate aanhoudt, des te groter de negatieve economische gevolgen voor onze open economie zijn. Alom wordt voorspeld dat vooral het tweede kwartaal een grote economische neergang zal laten zien, in Nederland en elders in Europa.

Internationale beeld

In de outlook van juni presenteert de OESO haar prognoses voor 2020. Corona zorgt voor de ernstigste economische recessie in bijna een eeuw. In tal van landen is de economische activiteit met 20 tot 30 procent ingestort. Grenzen zijn dicht en de handel is stilgevallen. De OESO gaat uit van twee even waarschijnlijke scenario's. Het eerste scenario is dat van het virus 'onder controle maar blijvend aanwezig', het tweede is de mogelijkheid van een tweede uitbraak later dit jaar. In beide scenario's keert de economie voorlopig niet terug naar het niveau van voor de coronacrisis. De Nederlandse economie zal in het eerste scenario naar verwachting dit jaar met 8 procent krimpen, bij een nieuwe uitbraak zelfs met 10 procent. Met deze prognoses ligt Nederland tussen het gemiddelde van het Eurogebied (-9%) en het OESO-gemiddelde (-7,5%) in.

OECD prognoses voor bbp-groei in 2020 (in %)

OECD prognoses voor bbp-groei in 2020 (in %)
LandSingle-hit scenarioAdditional decline in double-hit scenario
Spanje-11,10%-3,30%
Frankrijk-11,40%-2,70%
Italie-11,30%-2,70%
Verenigd Koninkrijk-11,50%-2,50%
Eurogebied (17 landen)-9,10%-2,40%
Portugal-9,40%-1,90%
Belgie-8,90%-2,30%
Nederland-8,00%-2,00%
Griekenland-8,00%-1,80%
OECD - totaal-7,50%-1,80%
Finland-7,90%-1,30%
Duitsland-6,60%-2,20%
Verenigde Staten-7,30%-1,20%
Zweden-6,70%-1,10%
Noorwegen-6,00%-1,50%
Japan-6,00%-1,30%
Denemarken-5,80%-1,30%
Australie-5,00%-1,30%
Zuid-Korea-1,20%-1,30%
OECD, Outlook June 2020 Brontabel als csv (567 bytes)

De jongste vooruitzichten van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voor 2020 laten met een krimp van 7,7 procent (0,2%-punt meer krimp dan in april werd verwacht) voor Nederland een overeenkomstige terugval zien als de OESO-prognose. Het IMF verwacht een sterk herstel volgend jaar. Dan groeit de Nederlandse economie met 5 procent, terwijl eerder 3 procent de verwachting was. Dat ondanks dat het wereldwijde herstel volgens het IMF langzamer zal plaatsvinden dan eerder geraamd.

Het beeld voor de belangrijkste handelspartners voor Nederland in uitvoer van goederen en diensten is in grote lijnen hetzelfde tussen de IMF en de OESO. Frankrijk (12,5%) en het Verenigd Koninkrijk (-10,5%) krijgen in 2020 volgens het IMF te maken met een sterkere krimp door de pandemie dan Nederland, terwijl de Duitse economie in beide prognoses iets minder krimpt. De OESO is iets minder negatief dan de IMF over de terugval in de Verenigde Staten.

Op basis van de bovenstaande CPB-scenario’s en ramingen van het IMF, DNB, de Rabobank en ABN AMRO houden we rekening met een terugval van het bbp van 7,5%. Dit is een krimp die groter zal worden dan die van de kredietcrisis van 2008/2009 (i.c. -3,7%).

Macro beeld vertaald naar sectoren

Het onderzoeksbureau Panteia heeft op verzoek van EZK de juniraming van het CPB inclusief de drie scenario’s van de gevolgen van de coronacrisis nader gedetailleerd naar sector, regio en grootteklasse. Uitgangspunten hiervoor zijn de veronderstellingen die behoren bij de CPB-resultaten en de steunmaatregelen die medio juni beschikbaar waren.

Daaruit blijkt dat de bedrijven in de handel, vervoer en horeca en de cultuur, recreatie en de overige diensten te maken krijgen met een zeer forse krimp in 2020, ongeacht het scenario dat gehanteerd wordt. Meer inzoomend gaat het om cultuur, recreatie, horeca, reclamewezen, persoonlijke diensten (zoals sport, kappers) die het hardst worden geraakt. In deze branches ligt de krimp in de basisraming tussen de 25 en 30 procent in 2020. Het betreft allen branches die het meest direct de gevolgen van de gezondheidscrisis hebben ervaren. Uitgezonderd bij het scenario met een tweede golf, is het algehele beeld dat in de meeste sectoren een herstel in 2021 plaatsvindt. De delfstoffenwinning noteert nog wel negatieve groeicijfers, maar dat heeft te maken met de afbouw van de gaswinning.

Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Basisraming

Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Basisraming
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-104
delfstoffenwinning-13,75-12,75
industrie-8,251
nutsbedrijven-3,54,75
bouw-5,753,75
handel, vervoer en horeca-11,757,5
informatie en communicatie2,253
financiële dienstverlening-3,52,25
verhuur en handel van onroerend goed-12,25
zakelijke diensten-10,5-0,5
overheid0,253,5
zorg44,25
cultuur, recreatie en overige diensten-307,5
totaal-6,253,25
Panteia Brontabel als csv (432 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Volledig herstel
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-84,5
delfstoffenwinning-12,5-16,25
industrie-66,75
nutsbedrijven5,754,5
bouw5,755
handel, vervoer en horeca-10,758
informatie en communicatie2,52
financiële dienstverlening-2,752,25
verhuur en handel van onroerend goed-0,751,5
zakelijke diensten-7,58,25
overheid0,52,5
zorg43,25
cultuur, recreatie en overige diensten-22,521,5
totaal-4,255,5
Panteia Brontabel als csv (427 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Zwak herstel
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-10,252,75
delfstoffenwinning-11-10,75
industrie-10,5-2,25
nutsbedrijven-80,5
bouw-6-12,75
handel, vervoer en horeca-13,50,5
informatie en communicatie-2,251
financiële dienstverlening-5,50,25
verhuur en handel van onroerend goed-11
zakelijke diensten-110
overheid1,51,25
zorg-1,756,5
cultuur, recreatie en overige diensten-331
totaal-7,750
Panteia Brontabel als csv (425 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde per sector, 2020 en 2021, in % - Tweede golf
20202021
landbouw, bosbouw en visserij-12,75-1,75
delfstoffenwinning-15-9,75
industrie-14,5-6,75
nutsbedrijven-4,75-2
bouw-3-2
handel, vervoer en horeca-10,5-2,75
informatie en communicatie-3,25-2,25
financiële dienstverlening-7,75-3,5
verhuur en handel van onroerend goed-0,5-1,5
zakelijke diensten-10-2,5
overheid-0,25-1,75
zorg0-2
cultuur, recreatie en overige diensten-22-1,5
totaal-7,5-2,75
Panteia Brontabel als csv (442 bytes)

Macro beeld vertaald naar regio’s

Laatste update 29 mei 2020

De coronacrisis beïnvloedt de ontwikkeling van de toegevoegde waarde in alle provincies negatief volgens de analyse van Panteia. Het beeld per regio volgt in grote lijnen het patroon van de regionale verdeling van de economische zwaartepunten in de Nederlandse sectoren. Uitgaande van scenario 4 worden de provincies Noord-Brabant, Flevoland, Zeeland en Limburg in 2020 het sterkst getroffen (zie onderstaande figuur). Voor Flevoland heeft dat te maken met de sterke vertegenwoordiging van handel, vervoer en horeca in deze provincie; deze sectoren worden immers sterk getroffen door de coronacrisis. Voor Noord-Brabant, Zeeland en Limburg speelt het grote aandeel van de industrie een rol. In 2021 is vrijwel overal enig herstel zichtbaar, behalve in scenario 4. In dat scenario is de groei in alle provincies ook in 2021 nog negatief.

Effect corona op ontwikkeling toegevoegde waarde regio's, in % - Scenario 4

Effect corona op ontwikkeling toegevoegde waarde regio's, in % - Scenario 4
20202021
Groningen-5,7-3,0
Friesland-7,9-4,0
Drenthe-7,4-3,7
Overijssel-8,3-4,3
Flevoland-9,4-4,2
Gelderland-8,3-4,1
Utrecht-8,1-4,1
Noord-Holland-8,5-5,0
Zuid-Holland-8,6-4,2
Zeeland-9,2-4,3
Noord-Brabant-9,5-4,6
Limburg-9,1-4,3
Panteia Brontabel als csv (269 bytes)
Effect corona op ontwikkeling toegevoegde waarde regio's, in % - Scenario 1
20202021
Groningen-1,91,5
Friesland-2,51,8
Drenthe-2,41,7
Overijssel-2,52,0
Flevoland-2,92,0
Gelderland-2,51,9
Utrecht-2,21,7
Noord-Holland-2,01,8
Zuid-Holland-2,61,9
Zeeland-2,92,2
Noord-Brabant-2,92,2
Limburg-2,92,1
Panteia Brontabel als csv (257 bytes)
Effect corona op ontwikkeling toegevoegde waarde regio's, in % - Scenario 2
20202021
Groningen-4,12,0
Friesland-5,72,2
Drenthe-5,42,2
Overijssel-6,02,1
Flevoland-7,32,3
Gelderland-6,12,3
Utrecht-5,72,1
Noord-Holland-6,32,4
Zuid-Holland-6,52,3
Zeeland-6,62,5
Noord-Brabant-6,92,1
Limburg-6,62,2
Panteia Brontabel als csv (257 bytes)
Effect corona op ontwikkeling toegevoegde waarde regio's, in % - Scenario 3
20202021
Groningen-5,90,4
Friesland-8,20,3
Drenthe-7,80,4
Overijssel-8,60,1
Flevoland-10,00,6
Gelderland-8,60,4
Utrecht-8,40,5
Noord-Holland-8,9-0,4
Zuid-Holland-9,10,5
Zeeland-9,40,4
Noord-Brabant-9,80,3
Limburg-9,40,4
Panteia Brontabel als csv (259 bytes)

Macro beeld vertaald naar grootteklassen

In 2020 is volgens Panteia nagenoeg in elk scenario de ontwikkeling van de toegevoegde waarde in het mkb negatiever dan in het grootbedrijf. Alleen in scenario 4 is de groei in 2020 in het kleinbedrijf even negatief als in het grootbedrijf. Dat komt omdat in dat scenario ook de export sterk afneemt, en het directe effect hiervan op het kleinbedrijf beperkt is. Dat het kleinbedrijf in 2020 minder door de coronacrisis geraakt wordt dan het middenbedrijf komt doordat het kleinbedrijf zoals bijvoorbeeld  slagers en bakkers meer dan het middenbedrijf op de verkoop aan consumenten is gericht. Die verkoop krimpt in de CPB-scenario’s maar betrekkelijk. In 2021 is vrijwel overal enig herstel zichtbaar, behalve in scenario 4. In dat scenario blijft de groei voor zowel het mkb als het grootbedrijf nog negatief.

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Scenario 4

Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Scenario 4
20202021
kleinbedrijf-10,5-3,5
middenbedrijf-13,25-4,75
mkb-11-3,75
grootbedrijf-10,5-3,75
Panteia Brontabel als csv (106 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Scenario 1
20202021
kleinbedrijf-2,54,25
middenbedrijf-3,255
mkb-2,754,5
grootbedrijf-24,5
Panteia Brontabel als csv (95 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Scenario 2
20202021
kleinbedrijf-8,754,75
middenbedrijf-9,53,5
mkb-8,754,5
grootbedrijf-74,25
Panteia Brontabel als csv (98 bytes)
Ontwikkeling toegevoegde waarde naar bedrijfsgrootte in de business economy, in % - Scenario 3
20202021
kleinbedrijf-121,75
middenbedrijf-13,251,25
mkb-12,251,75
grootbedrijf-10,52
Panteia Brontabel als csv (101 bytes)