Regio

Elke regio in Nederland draagt op een eigen manier bij aan de nationale economie. Voor de nationale en regionale productiviteit is van belang welke (kennisintensieve) economische activiteiten er dichtbij een regio zijn. Daarbij spelen diverse factoren een rol, zoals:

  • de nabijheid van kennis, toeleveranciers en verwante bedrijvigheid;
  • lokale arbeidsmarkten;
  • het onderwijsaanbod;
  • de fysieke bereikbaarheid;
  • de kwaliteit van de woonomgeving;
  • het vestigingsklimaat voor bedrijven.

Voor het nationale verdienvermogen is een goede verbinding tussen de verschillende economische zwaartepunten van de regio’s belangrijk.

Hoe staat Nederland ervoor?

Nederland is sterk in de breedte. De Nederlandse regio’s zijn over het algemeen heel productief. Internationaal gezien zijn er in Nederland veel innovatieve en competitieve regio’s.

1. Arbeidsproductiviteit per regio

Er zijn enige verschillen in arbeidsproductiviteit tussen Nederlandse regio’s. We vinden een hoge productiviteit bij belangrijke knooppunten, doordat bedrijven hier dicht bij elkaar willen zittenMeer over de productiviteit per regio.

2. Regio's internationaal vergeleken

Drie Nederlandse provincies behoren tot de meest innovatieve regio’s in Europa. Ook scoren Nederlandse regio’s goed tot zeer goed op het aanbieden van een aantrekkelijke omgeving voor bedrijven en bewoners. Meer over de regio's in internationaal perspectief.

Wat is het beleid?

Om te voldoen aan maatschappelijke opgaven (o.a. duurzaamheid en digitalisering)  is een goede, meerjarige samenwerking tussen Rijk en regio nodig. Dat geldt voor uitvoering van de programma’s en om samen afspraken te realiseren. Bijvoorbeeld over:

  • hoe onderwijs en arbeidsmarkt op elkaar aansluiten;
  • de vestiging van startups;
  • grensoverschrijdende samenwerking;
  • de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen;
  • stimuleren van innovatie bij het mkb.

Het doel is dat er samenhang is tussen nationaal en regionaal beleid. Gestimuleerd wordt om de mogelijkheden van regio’s te benutten zodat deze bijdragen aan het nationaal verdienvermogen.

Regioambassadeurs

De vijf regioambassadeurs van de ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) zijn de spil in de samenwerking tussen Rijk en regio. Ze signaleren kansen en knelpunten in de regio en leggen verbindingen tussen ondernemers onderling en tussen ondernemers, bestuur en wetenschap. De regiofunctie werkt twee kanten op. Enerzijds door ontwikkelingen, ambities en zorgen van de regio op de juiste plek binnen de twee ministeries aan de orde te brengen. En anderzijds door het landelijke bedrijvenbeleid in een regio uit te dragen.

Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM)

De Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) hebben als doel om de regionale economie te versterken. Er zijn in Nederland inmiddels in totaal acht ROM’s waarin zowel Rijk als regio in deelnemen. In Noord-Holland is momenteel een ROM in oprichting, waardoor een landsdekkend netwerk gaat ontstaan. De ROM’s investeren vooral in innovatieve en snelgroeiende, regionale bedrijven. Ze verstrekken risicokapitaal aan ondernemers en kunnen zelfs aandeelhouder worden in deze bedrijven. Daarnaast begeleiden ze ondernemers in hun bedrijfsvoering en stimuleren ondernemers uit het buitenland om zich in de regio te vestigen. Ook organiseren ze de samenwerking tussen innovatieve ondernemers, kennisinstellingen en de overheid. Zo streven de ROM’s naar een duurzame groei van de regionale economie en willen daarbij werkgelegenheid stimuleren. Of ze ondersteunen ondernemers in moeilijke tijden, zoals nu bij de gevolgen van de coronacrisis. Meer over de acquisitie van buitenlandse investeringen door het Invest in Holland netwerk waaraan de ROM’s deelnemen. De ROM’s worden momenteel geëvalueerd. De evaluatie is naar verwachting eind 2021 beschikbaar.

Brainport Nationale Actieagenda

Om de kracht van Brainport Eindhoven te behouden en te versterken, hebben Rijk en regio de handen ineengeslagen. Hiervoor is de Brainport Nationale Actieagenda opgesteld. Het ministerie van EZK coördineert dit. Dit richt zich zowel op het aanpakken van knelpunten als op de kansen van innovaties in de Brainportregio. De nadruk ligt daarbij op de onderwerpen talent, kennis, innovatie en ondernemerschap, vestigingsklimaat, digitalisering en maatschappelijke uitdagingen. In de zomer van 2021 is hierover een nieuwe voortgangsrapportage naar de Tweede Kamer gestuurd. Voorbeelden van deze Actieagenda zijn de versterking van het fotonica-ecosysteem, inzet op werving van internationaal talent en de oprichting van een Cyber Weerbaarheidscentrum Brainport. Meer over de derde voortgangsrapportage van de Brainport Nationale Actieagenda.

Samenwerking Rijk en regio

In de afgelopen jaren zijn er diverse samenwerkingen opgezet tussen EZK en regionale overheden. Zo zijn er gezamenlijke agenda’s of programma’s. Ook vindt samenwerking plaats door bepaalde afspraken met elkaar te maken, soms ook vastgelegd in een convenant. Voorbeelden zijn het Techniekpact, de Retailagenda, het MKB-Actieplan, het Kennis- en Innovatieconvenant en de MKB-Samenwerkingsagenda. Daarnaast levert het Rijk in overleg met de regio’s maatwerk bij de inzet van beleidsinstrumenten als Interreg en EFRO.

Economisch Samenwerkingsplatform

De samenwerkingen tussen Rijk en regio vinden onder andere plaats door gebruik te maken van het Economisch Samenwerkingsplatform. Sinds begin 2020 faciliteert dit platform de communicatie tussen EZK en regionale partners. Onder meer door economische kansen voor maatschappelijke uitdagingen zoals digitalisering en verduurzaming meer centraal te stellen. En door op maatschappelijke thema’s ook te werken aan gezamenlijke beleidsanalyse en beleidsvorming. Sinds maart 2020 bepalen de economische gevolgen van de coronacrisis  voor een groot deel de agenda van het platform. De gezamenlijke provincies hebben in september 2020 een plan gemaakt voor de versterking van de regionale economieën. Op basis van het Herstelplan van het Interprovinciaal Overleg (IPO) zijn op vier thema’s afspraken gemaakt. Die thema’s zijn innovatie/ontwikkelkracht, human capital, breed mkb, en gebiedsontwikkeling.

Interbestuurlijk programma (IPB)

In het IPB werken gemeenten, het Rijk, provincies en waterschappen ook samen aan maatschappelijke opgaven. Een van de thema’s van het IPB is het thema ‘Regionale economie als versneller’. Sinds 2019 wordt in vier regionale proeftuinen geëxperimenteerd met interbestuurlijk samenwerken binnen en tussen de verschillende overheidslagen. In deze vier regio’s (Venlo, Goeree-Overflakkee, Zuid-Limburg en Scholingsalliantie Noord-Nederland) gebeurt dat op basis van hun specifieke regionale opgaven. Op basis van deze praktijkervaringen en inzichten over interbestuurlijk samenwerken zijn lessen getrokken en aanbevelingen gedaan om deze inzichten concreet te vertalen in een zogenaamd Welvaart Model Canvas.

Regio Deals

EZK is ook actief betrokken bij de Regio Deals, onder regie van LNV. Met de Regio Deals worden ecologische, sociale en ook economische opgaven opgepakt die in de regio spelen. Het kabinet heeft hiervoor een budget beschikbaar gesteld van 950 miljoen euro voor de jaren 2018 tot en met 2022: de zogenaamde Regio Envelop. Intussen zijn met deze middelen ongeveer 30 verschillende Deals gesloten met regionale partijen. Het sluiten van nieuwe Deals is aan een volgend kabinet. Een aanzienlijk deel van de lopende Deals richt zich op thema’s zoals de samenwerking tussen mkb en het onderwijs, toerisme en recreatie en nieuwe ontwikkelingen rond digitalisering en big data.

Meer weten?

Meer cijfers over de regio zijn te vinden op het CBS-dashboard Regionale economische kengetallen. De indicatoren in dit dashboard geven aan hoe de economie van een regio ervoor staat. Zoals arbeidsproductiviteit, R&D-uitgaven en werkgelegenheidsgegevens. Ook geeft het dashboard inzicht in het regionale gebruik van regelingen. Zoals de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) of de Mkb-innovatiestimulering Regio en Topsectoren (MIT-regeling). Veel cijfers gaan over de regionale gebieden volgens de COROP-indeling van Nederland.

Daarnaast biedt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op CBS Statline cijfers over de ondersteuning van de regionale eonomie door de provincies en de inzet op economisch beleid en ondersteuning door gemeentes.