Publiek-privaat onderzoek

Voor innovatie en daarmee economische groei is de ontwikkeling, kwaliteit, en benutting van wetenschappelijke en toegepaste kennis een van de belangrijkste voedingsbronnen. Alles draait om kenniscreatie en kennisdiffusie. Het verspreiden en delen van kennis vindt onder meer plaats als publiekgefinancierde onderzoeksinstellingen samenwerken met bedrijven. Uit onderzoek blijkt dat bedrijven die nauw samenwerken met kennisinstellingen vaker innovaties realiseren die echt vernieuwend en radicaal anders zijn dan bestaande producten.

Publiek-privaat onderzoek: hoe staat Nederland ervoor?

De omvang van de publiek-private R&D samenwerking (PPS) die plaatsvindt binnen het kader van Topconsortia voor Kennis & Innovatie (TKI’s) blijft zich voortvarend ontwikkelen. Het aandeel technologisch innovatieve bedrijven dat samenwerkt met kennisinstellingen vertoont in de meest recente cijfers van het CBS echter een daling. Bedrijven blijven tevreden over de Toegepast Onderzoek Organisaties (TO2). Klik hier voor meer informatie over de ontwikkeling van de publiek-private R&D-samenwerking in Nederland.

Publiek-privaat onderzoek: wat is het beleid?

  

Samen met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) coördineert en borgt EZK de publieke kennisinfrastructuur voor toegepast en fundamenteel onderzoek. Gezamenlijk wordt gestreefd naar hoogwaardig (internationaal) publiek gefinancierd onderzoek en technologie die bedrijven en kennisinstellingen kunnen benutten bij hun innovatieactiviteiten. 

Publiek-private samenwerking stimuleren

Om samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheid binnen de topsectoren te bevorderen, zijn in 2012 en 2013 Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) opgericht. In deze TKI’s programmeren, organiseren en financieren bedrijven, kennisinstellingen en overheden gezamenlijk onderzoek en innovatie. Deze publiek-private samenwerking (pps) gebeurt met behulp van thematische ‘roadmaps’, die onder meer ingegeven worden door maatschappelijke uitdagingen. Door de invoering van het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid staan niet langer de sectoren centraal, maar de missies op de vier maatschappelijke thema’s (i.c. Energietransitie&duurzaamheid; Landbouw, water en voedsel; Gezondheid& Zorg; Veiligheid) en de sleuteltechnologieën. De topsectoren dragen via de missies bij aan het beleid van dit kabinet.

Om bedrijven te prikkelen om via private investeringen in pps-projecten deel te nemen aan de TKI’s, heeft de overheid in 2013 een pps-toeslag ingevoerd. Over dit instrument is in 2016 een tussenevaluatie uitgevoerd, waaruit onder meer blijkt dat de toeslag inderdaad private inleg stimuleert. De pps-toeslag is in 2018 verhoogd van 25 procent naar 30 procent toeslag op elke privaat ingelegde euro.

Internationaal samenwerken in R&D, onder andere via Horizon2020

Nederland is als relatief kleine, maar zeer open, kenniseconomie gebaat bij internationale R&D-samenwerking. De overheid bevordert dit onder meer met contributies (cofinanciering) aan (veelal) Europese programma’s voor onderzoek en innovatie. Essentieel is daarbij de verbinding tussen de sectoren en de EU-programma’s op het terrein van kennis en innovatie. Het bekendste en (budgettair) omvangrijkste EU-programma voor onderzoek en innovatie is Horizon 2020. Dit programma ging in 2014 van start en loopt tot en met 2020. Daarna zal als opvolger Horizon Europe van start gaan.

Vraaggestuurd wetenschappelijk onderzoek

Binnen het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid werken de topsectoren in TKI-verband nauw samen met NWO en de TO2-instellingen. NWO en TO2 dragen ook financieel bij aan de programma’s die de TKI’s uitvoeren. Die programma’s komen voort uit een Kennis en Innovatieconvenant. Het domein Toegepaste en Technische Wetenschap (TTW) is binnen NWO verantwoordelijk voor de financiering van technisch wetenschappelijk onderzoek, een wetenschapsdomein dat zeer relevant is voor de innovatiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven. TTW speelt dan ook een belangrijke rol bij publiek-private samenwerking in topsectorenverband. Ook de bijdrage van EZK (€ 24 miljoen in 2020) aan TTW wordt hierop ingezet. Naast de subsidie van NWO en EZK haalt TTW ook inkomsten binnen uit onder meer de pps-toeslag, private cashbijdragen en royalty’s. De voorganger van TTW (STW) is in 2016 positief geëvalueerd.

€ 4,6 miljard beschikbaar voor fundamenteel en toegepast onderzoek

Het kabinet heeft maatregelen genomen om Rijksbrede middelen voor onderzoek en innovatie vanaf 2018 te intensiveren. Daarbij is erop ingezet om ook de private uitgaven aan onderzoek en innovatie extra te stimuleren. De tabel geeft de ontwikkeling van de publieke uitgaven aan onderzoek en innovatie (inclusief fiscale prikkels voor bedrijven) weer voor de periode 2017-2023. De huidige meerjarenramingen laten een stijging van de publieke middelen voor onderzoek en innovatie zien. In de huidige kabinetsperiode blijft de groei van de middelen voor onderzoek en innovatie naar verwachting wel achter bij de groei van de economie. Rathenau schat een afname van de Rijksmiddelen voor R&D en innovatie in verhouding tot het bbp van 0,90 procent in 2017 naar 0,88 procent in 2021, daarbij de Innovatiebox buiten beschouwing latend.

Voor fundamenteel onderzoek is in 2019 € 4,0 miljard direct beschikbaar aan Rijksmiddelen, voor toegepast onderzoek € 663 miljoen. Daarnaast kunnen de overige uitgaven van de departementen ook deels voor fundamenteel of toegepast onderzoek benut worden.

Meerjarenoverzicht overheidsmiddelen voor onderzoek en innovatie (€ mln)

Meerjarenoverzicht overheidsmiddelen voor onderzoek en innovatie (€ mln)
2017201820192020202120222023
Fundamenteel onderzoek3741393040043973393739233940
Toegepast onderzoek567695663689680679676
Uitgaven departementen976129312081223114911391098
Fiscale innovatiestimulering (WBSO, Innovatiebox, MIA, VAMIL)2883280429532987298729872987
wv. Innovatiebox1554149616031561156115611561
Totaal8167872288278872875387288701
Bronnen: Rathenau TWIN 2017-2023 en Bijlagen bij Miljoennota 2020 (voor Innovatiebox) Brontabel als csv (397 bytes)