Publiek-privaat onderzoek

Voor innovatie en daarmee economische groei is de ontwikkeling, kwaliteit, en benutting van wetenschappelijke en toegepaste kennis een van de belangrijkste voedingsbronnen. Alles draait om kenniscreatie en kennisdiffusie. Het verspreiden en delen van kennis vindt onder meer plaats als publiek gefinancierde onderzoeksinstellingen samenwerken met bedrijven. Uit onderzoek blijkt dat bedrijven die nauw samenwerken met kennisinstellingen vaker innovaties realiseren die echt vernieuwend en radicaal anders zijn dan bestaande producten.

Publiek-privaat onderzoek: hoe staat Nederland ervoor?

De omvang van de publiek-private R&D samenwerking (PPS) die plaatsvindt binnen het kader van Topconsortia voor Kennis & Innovatie (TKI’s) heeft zich voortvarend ontwikkelen. Cijfers van het CBS over 2018 duiden op enige stijging van het aandeel innovatieve bedrijven dat heeft samengewerkt met een kennisinstelling, na een eerdere daling in de cijfers over 2016. Bedrijven blijven tevreden over de Toegepast Onderzoek Organisaties (TO2).  Klik hier voor meer informatie over de ontwikkeling van de publiek-private R&D-samenwerking in Nederland.

Publiek-privaat onderzoek: wat is het beleid?

Samen met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) coördineert en borgt EZK de publieke kennisinfrastructuur voor toegepast en fundamenteel onderzoek. Gezamenlijk wordt gestreefd naar hoogwaardig (internationaal) publiek gefinancierd onderzoek en technologie die bedrijven en kennisinstellingen kunnen benutten bij hun innovatieactiviteiten. 

Publiek-private samenwerking stimuleren

Om samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheid binnen de topsectoren te bevorderen, zijn in 2012 en 2013 Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) opgericht. In deze TKI’s programmeren, organiseren en financieren bedrijven, kennisinstellingen en overheden gezamenlijk onderzoek en innovatie. Met de invoering van het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid staan niet langer de sectoren centraal, maar de missies op de vier maatschappelijke thema’s (i.c. energietransitie en duurzaamheid; landbouw, water en voedsel; gezondheid en zorg; veiligheid) en de sleuteltechnologieën. De topsectoren dragen via de missies bij aan het beleid van dit kabinet.

Om bedrijven te prikkelen om via private investeringen in PPS-projecten deel te nemen, heeft de overheid in 2013 een PPS-toeslag ingevoerd. Over dit instrument is in 2016 een tussenevaluatie uitgevoerd, waaruit onder meer blijkt dat de toeslag inderdaad private inleg stimuleert. De PPS-toeslag is in 2018 verhoogd van 25 procent naar 30 procent toeslag op elke privaat ingelegde euro. De TKI’s zetten de PPS-toeslag door in PPS-projecten.

Internationaal samenwerken in R&D, onder andere via Horizon2020

Nederland is als relatief kleine, maar zeer open, kenniseconomie gebaat bij internationale R&D-samenwerking. De overheid bevordert dit onder meer met contributies (cofinanciering) aan (veelal) Europese programma’s voor onderzoek en innovatie. Essentieel is daarbij de verbinding tussen de sectoren en de EU-programma’s op het terrein van kennis en innovatie. Het bekendste en (budgettair) omvangrijkste EU-programma voor onderzoek en innovatie is Horizon 2020. Dit programma ging in 2014 van start en loopt tot en met 2020. Daarna gaat als opvolger Horizon Europe van start. Nieuw binnen de structuur van Horizon Europe is een pijler voor missies. Via deze missies wordt financiering verstrekt voor projecten die bijdragen aan het oplossen van specifieke maatschappelijke uitdagingen.

Vraaggestuurd wetenschappelijk onderzoek

Binnen het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid werken de topsectoren in TKI-verband nauw samen met NWO en de TO2-instellingen. NWO en TO2 dragen ook financieel bij aan de programma’s die de TKI’s uitvoeren. Die programma’s komen voort uit een Kennis en Innovatieconvenant. Het domein Toegepaste en Technische Wetenschap (TTW) is binnen NWO verantwoordelijk voor de financiering van technisch wetenschappelijk onderzoek, een wetenschapsdomein dat zeer relevant is voor de innovatiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven. TTW speelt dan ook een belangrijke rol bij publiek-private samenwerking in topsectorenverband. Ook de bijdrage van EZK (€ 25 miljoen in 2021) aan TTW wordt hierop ingezet. Naast de subsidie van NWO en EZK haalt TTW ook inkomsten binnen uit onder meer de PPS-toeslag, private cashbijdragen en royalty’s. De voorganger van TTW (STW) is in 2016 positief geëvalueerd.

€ 4,9 miljard beschikbaar voor fundamenteel en toegepast onderzoek

Het kabinet heeft maatregelen genomen om Rijksbrede middelen voor onderzoek en innovatie vanaf 2018 te intensiveren. Daarbij is erop ingezet om ook de private uitgaven aan onderzoek en innovatie extra te stimuleren. De tabel geeft een beeld van de ontwikkeling van de Rijksmiddelen voor onderzoek en innovatie (inclusief fiscale prikkels voor bedrijven) weer in de huidige kabinetsperiode 2017-2021. Het gaat in 2020 in totaliteit om € 8,6 miljard, waarvan voor fundamenteel onderzoek iets meer dan € 4,1 miljard direct beschikbaar is aan Rijksmiddelen en voor toegepast onderzoek € 733 miljoen. Daarnaast kunnen de overige uitgaven van de departementen ook deels voor fundamenteel of toegepast onderzoek benut worden.

De afname in 2020 en ook 2021 van de overheidsmiddelen voor onderzoek en innovatie komt hoofdzakelijk door de lagere fiscale stimuleringsmiddelen vanuit de Innovatiebox. De coronacrisis leidt tot lagere innovatieve winsten die belast kunnen worden via de Innovatiebox. Daarnaast stijgt in 2021 het tarief van de Innovatiebox van 7% naar 9%. De tabel toont de bedragen voor 2020 en 2021 die zijn gebaseerd op de begrotingen van de departementen voor 2020. In de begrotingen voor 2021 is voor 2021 een stijging te voorzien van met name uitgaven voor R&D en innovatie vanuit het Nationaal Groeifonds ten bedrage van € 332 miljoen. Die zijn nog niet in de tabel verwerkt.

Meerjarenoverzicht overheidsmiddelen voor onderzoek en innovatie (€ mln)

Meerjarenoverzicht overheidsmiddelen voor onderzoek en innovatie (€ mln)
20172018201920202021
Fundamenteel onderzoek37333868403141294090
Toegepast onderzoek567708712733721
Uitgaven departementen9841261140714481295
Totaal uitgaven52845838615063106106
Fiscale innovatiestimulering (WBSO, Innovatiebox, MIA, VAMIL)28422740267822672278
wv. Innovatiebox151315021344831696
Totaal81268578882885778384
Bronnen: Rathenau TWIN 2018-2024 en 2017-2023 (voor uitgaven) en bijlage bij Miljoennota 2021 (voor fiscale middelen) Brontabel als csv (383 bytes)