Mkb en ondernemerschap

Ondernemerschap zorgt voor dynamiek. Nieuwe bedrijven ontstaan, sommige zien kans om door te groeien en andere verdwijnen. Hierdoor ontstaat een divers(er) aanbod dat concurreert om de aandacht van de klant. Die concurrentie prikkelt bedrijven om productief te blijven en zorgt zo voor economische groei op de lange termijn. Van alle ondernemingen in Nederland behoort meer dan 99 procent tot het mkb. Tussen de ongeveer 1,7 miljoen mkb-bedrijven zitten grote verschillen. Van kleine ondernemingen gericht op het lokale woon- en leefklimaat tot grote(re) gespecialiseerde toeleveranciers die internationaal actief zijn.

Hoe staat het Nederlandse mkb ervoor?

Het Nederlandse mkb is internationaal gezien zeer productief. Ondernemerschap zit in Nederland al lange tijd in de lift en staat er in het algemeen goed voor. Die ontwikkeling is opvallend: op weinig plekken in de wereld maakt ondernemerschap zo’n groei door als hier, vooral door de sterke groei van het aantal zzp’ers.

1. Het Nederlandse mkb: bovengemiddeld productief, maar heel heterogeen

In het algemeen is het Nederlandse mkb zeer productief. Maar er zijn wel grote verschillen tussen mkb-bedrijven. Binnen het mkb zijn er duidelijke koplopers, volgers en achterblijvers. Zo blijven zzp’ers en het microbedrijf (twee tot tien werkzame personen) internationaal gezien wat achter in productiviteit. Dat lijkt vooral te komen door de productiviteitsontwikkeling bij zzp’ers. Meer informatie over de productiviteit van het Nederlandse mkb.

2. Een ondernemende beroepsbevolking

Het gemak om zaken te doen in Nederland wordt, in vergelijking met andere landen, als gemiddeld beoordeeld. Maar Nederland is wel een van meest ondernemersvriendelijke landen en is koploper op het gebied van ondernemerschapscultuur. Het Nederlandse mkb zit al heel wat jaren in de lift. Het percentage zelfstandigen van de werkzame beroepsbevolking is in vijftien jaar tijd toegenomen van 12,5 procent tot zestien procent. Dat komt vooral door de opkomst van de zzp’er. Meer informatie over de ondernemerschapscultuur in Nederland.

Beleid ondersteunt mkb om uitdagingen aan te gaan

Internationaal gezien staat het Nederlandse mkb er goed voor. Maar er komt wel veel op deze bedrijven af. Denk alleen al aan ontwikkelingen als digitalisering, internationalisering en verduurzaming van productie en consumptie. Dat stelt nieuwe en extra eisen aan de flexibiliteit en het aanpassingsvermogen van het mkb. Met het MKB-actieplan wil het kabinet Rutte III het mkb ondersteunen bij die uitdagingen. Daarnaast spelen fiscale prikkels voor ondernemers en financiers een belangrijke rol om ondernemerschap te stimuleren.

Fiscale prikkels: 10,2 miljard euro

In het bedrijvenbeleid zijn er verschillende fiscale maatregelen om ondernemerschap te bevorderen. De grootste fiscale maatregel is de Zelfstandigenaftrek. Daarbij is er voor starters nog een extra aftrekmogelijkheid. Voor investeringen is er de Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek. En om het overdragen van een onderneming fiscaal gezien niet onnodig moeilijk te maken, zijn er maatregelen die dit faciliteren. Het mkb maakt goed gebruik van de beschikbare middelen van het bedrijvenbeleid. Naar schatting gaat zo’n driekwart van alle beleidsgelden van het bedrijvenbeleid naar het mkb (inclusief de fiscale faciliteiten). Van het totale budget voor innovatie-instrumenten komt ongeveer tweederde terecht bij het mkb.

MKB-actieplan

Het mkb moet inspelen op een steeds veranderende omgeving. Dit geldt niet alleen voor een groep van koplopers, maar ook voor het bredere mkb. Uitdagingen hierbij zijn bijvoorbeeld:

  • Hoe komen startende en doorgroeiende mkb-bedrijven aan financiering?
  • Hoe komen innovatieve mkb-bedrijven aan gekwalificeerd personeel?
  • Hoe kan het mkb inspelen op de kansen die digitalisering biedt?

De overheid voert beleid om het mkb hierbij te ondersteunen. Dit beleid is vastgelegd in het MKB-actieplan. De concrete maatregelen uit dit plan bieden het mkb de mogelijkheid om die uitdagingen succesvol aan te gaan. Door deze ondersteuning kunnen mkb-bedrijven zich sneller aan nieuwe marktcondities aanpassen.

Zeven thema’s

Het plan bestaat uit zeven thema’s met daarin een aantal acties. De overheid wil die acties samen met bedrijven, kennisinstellingen en lagere overheden realiseren:

  1. menselijk kapitaal: we koppelen de talenten van studenten gerichter aan bedrijven, realiseren een betere aansluiting van scholing en arbeidsmarkt door samenwerking van bedrijfsleven en onderwijs, we stimuleren ondernemerschapsvaardigheden en werken aan verbetering van passende arbeidsmarktregelgeving.
  2. financiering: we intensiveren financiële instrumenten voor bedrijven, verbeteren de toegang tot passende financiering, stimuleren alternatieve financiering en verbeteren de kaspositie van ondernemingen.
  3. digitalisering: we streven ernaar dat Nederland in Europa koploper wordt in digitalisering. Digitalisering biedt mkb-ondernemers veel kansen. Tegelijk moeten ze zich bewust zijn van de risico’s en hun cybersecurity goed op orde hebben.
  4. toepassing van innovatie: het mkb-peloton kan leren van bedrijven die innoveren. Er wordt extra geld ingezet door rijksoverheid en provincies voor innovatie-instrumenten voor het mkb en voor kennisverspreiding.
  5. internationaal ondernemen: ondernemen wordt steeds internationaler, mede door de grenzeloze online mogelijkheden. Dat biedt kansen, maar de concurrentie wordt ook steviger. We gaan het voor ondernemers makkelijker maken internationaal te ondernemen.
  6. regelgeving: regelgeving is soms ingewikkeld, tijdrovend, lastig en belemmerend. En soms is het goed dat er regelgeving is: voor gelijke kansen en voor de bescherming van kwetsbare groepen. Uitgangspunt is om regelgeving zo eenvoudig, passend en eerlijk mogelijk te maken. En de dienstverlening van de overheid daarop te laten aansluiten: think small first.
  7. fiscaliteit: het kabinet wil de fiscale druk op ondernemers per saldo verlichten. In het regeerakkoord staan daartoe voorstellen. Het kabinet streeft ernaar om ondernemers mee te laten profiteren van economische groei.

Monitor MKB-actieplan

Over de voortgang van het beleid wordt regelmatig gerapporteerd aan de Tweede Kamer. Onder andere via de voortgangsrapportage MKB-actieplan en de voortgangsrapportage Betere Regelgeving en dienstverlening voor Ondernemers.

Op 30 oktober 2020 is de meest recente voortgangsrapportage verschenen. In deze rapportage is de voortgang weergegeven op alle acties en maatregelen uit het MKB-actieplan. Het meest in het oog springende daarbij is de stevige impact van Corona op (mkb-)bedrijven en het forse pakket aan steunmaatregelen dat het kabinet daartoe heeft genomen. Parallel is voortgang geboekt op diverse zaken rondom financiering (o.a. betaaltermijnen), digitalisering (o.a. MKB-werkplaatsen) en menselijk kapitaal (o.a. nieuwe ronde MKB!dee).

De Monitor MKB-actieplan 2021 meet voor de thema’s (zie hierboven) op basis van diverse indicatoren welke veranderingen er plaatsvinden. Voor een deel zijn die veranderingen mogelijk toe te schrijven aan de beleidsinterventies vanuit het MKB-actieplan.

Hoofd- en sub-indicatoren

De monitor presenteert binnen een thema twee soorten indicatoren: een hoofdindicator en één of meerdere sub-indicatoren. De hoofdindicator is verbonden aan één van de belangrijkste uitdagingen van het beleid in dit thema. Van deze indicator is bekend dat de score ervan niet alleen bepaald wordt door het beleid. Ook andere factoren zijn hierop van invloed. De meeste thema’s kennen daarnaast één of meerdere sub-indicatoren. Dat zijn indicatoren die relatief dicht bij één van de actielijnen of acties uit het MKB-actieplan staan.