4. Innovatieactiviteiten

Hoeveel innovatieve bedrijven zijn er ten opzichte van het totaal aantal bedrijven? Cijfers over 2020 tonen een stijging ten opzichte van 2018. Nederland bevindt zich nu net als in vroegere jaren weer op een positie boven het EU-gemiddelde. Ook is de positie van Nederland verbeterd bij de omzet die bedrijven hebben behaald met nieuwe en sterk verbeterde producten, maar de score is nog aanzienlijk lager dan gemiddeld in de EU.

Aandeel innovatieve bedrijven gestegen tot boven het EU-gemiddelde

Het aandeel innovatieve bedrijven in Nederland kent een wat grillig patroon. Het percentage innovatieve bedrijven in Nederland steeg in 2016 naar 60 procent, een aanzienlijke verbetering na de dip in 2012 (51 procent). In 2018 daalde dit percentage fors tot 50 procent. In 2020 heeft weer een stijging plaatsgevonden tot 56 procent, waarmee Nederland net als in vroegere jaren weer een positie heeft boven het EU-gemiddelde.

Aandeel innovatieve bedrijven, totaal, 2010-2020 (% van het totaal aantal bedrijven)

Aandeel innovatieve bedrijven, totaal, 2010-2020 (% van het totaal aantal bedrijven)
NederlandEU-gemiddelde
201057%53%
201251%49%
201455%49%
201660%51%
201850%50%
202056%53%
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, Eurostat Brontabel als csv (110 bytes)

Metingen vanaf 2018 met vernieuwde innovatie-enquête

Eurostat (het Europese statistische bureau) vraagt elke twee jaar uitgebreide informatie over innovatieactiviteiten van bedrijven. Het CBS verzamelt deze gegevens voor Nederland en verstuurt hiervoor een vragenlijst naar bedrijven. Vanaf 2018 wordt de innovatie-enquête gehouden volgens een nieuwe methodiek in vergelijking met voorgaande jaren. Kenmerkend verschil is dat er niet langer een onderscheid is tussen technologische en niet-technologische innovatie. Ook het ontwerp van de innovatie-enquête werd vernieuwd. Hierdoor zijn de cijfers over 2018 en 2020 minder goed te vergelijken met die van eerdere jaren. Het is onduidelijk in hoeverre de herziening van de innovatie-enquête van invloed is geweest op de uitkomsten voor Nederland bij het aandeel innovatieve bedrijven en het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten (zie onder) in vergelijking met voorgaande jaren. In samenwerking met het CBS wordt geprobeerd hier inzicht in te verkrijgen.

Omzet met innovatieve producten gestegen, maar nog fors lager dan het EU-gemiddelde

Nederlandse bedrijven haalden in 2020 negen procent van hun omzet uit nieuwe en sterk verbeterde producten: een lichte stijging ten opzichte van acht procent in 2018, maar nog aanzienlijk minder dan gemiddeld in de EU (dertien procent) en ook minder dan bij metingen voorafgaand aan 2018.

Vanaf 2018 andere meting

Voorheen werd in de innovatie-enquête de omzet behaald met technologisch nieuwe en verbeterde producten gemeten. Vanaf het verslagjaar 2018 wordt ook de omzet meegenomen die behaald is met producten die niet-technologisch zijn vernieuwd. Concreet gaat het daarbij om veranderingen in het ontwerp van producten.

Stijging omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten

In onderstaande grafiek zien we voor Nederland dat in de periode 2014-2018 het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten steeds daalde. Ondanks de bredere definitie daalde dit in 2018 zelfs naar acht procent. Deze daling hing nauw samen met de afname van het percentage innovatieve bedrijven in 2018. Maar in 2020 is sprake van een doorbreking van die neerwaartse ontwikkeling. Het percentage innovatieve bedrijven heeft zich tot op zekere hoogte hersteld, wat samen is gegaan met enige stijging van het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten naar negen procent.

Opvallend is verder dat Nederland systematisch achterblijft bij het gemiddelde in de EU. Een mogelijke verklaring voor het laatste is dat relatief veel innovatieve Nederlandse producten in andere landen worden geproduceerd (terwijl ze wel in Nederland ontwikkeld zijn). Dan tellen ze niet mee in de omzet van bedrijven in Nederland. Bedrijven doen dat vaak vanuit kostenoverwegingen. Dichtbij de markt produceren heeft ook als voordeel dat je bepaalde kenmerken van het product beter kunt afstemmen op lokale voorkeuren.

Omzetaandeel van nieuwe of sterk verbeterde producten, 2010-2020 (%)

Omzetaandeel van nieuwe of sterk verbeterde producten, 2010-2020 (%)
NederlandEU-gemiddelde
201010%13%
201212%12%
201411%13%
201610%13%
20188%13%
20209%13%
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, Eurostat Brontabel als csv (108 bytes)