1. European Innovation Scoreboard: innovatiekracht Nederland

Op het European Innovation Scoreboard (EIS) staan de prestaties van EU-landen waar het gaat om onderzoek en innovatie. Op deze ranglijst staat Nederland in 2021 op de vijfde plek, dit betekent dat Nederland een plaats gedaald is ten opzichte van vorig jaar. Nederland behoort niet meer tot de kopgroep van zogenoemde innovatieleiders in Europa, aangezien Nederland niet langer meer dan 25 procent boven het EU-gemiddelde scoort. Nederland is nu wel het hoogst scorende land in de daarop volgende groep, de Strong Innovators genaamd.

Nederland verliest status van innovatieleider

Nederland bevond zich sinds 2016 in de kopgroep van innovatieleiders, samen met Zweden, Finland en Denemarken. In juni 2021 kwam het EIS 2021 uit. Daarin is de indexscore van Nederland met 1,8 procent gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. Dat is vooral toe te schrijven aan dalingen van de scores van Nederland gerelateerd aan het aandeel innovatieve bedrijven en, daarmee ook verband houdend, het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten. In de EU als geheel is de indexscore met 2,5 procent vrij sterk gestegen. Naast de daling van de score van Nederland heeft de stijging van de EU-score eraan bijgedragen dat Nederland zijn positie kwijt is als innovatieleider. De daling van de vierde naar de vijfde plaats komt mede door een sterke stijging van de indexscore van België, dat nu de vierde positie inneemt op de ranglijst.

In zeven jaar tijd is de Nederlandse innovatiekracht vergeleken met het EU-gemiddelde licht gedaald. In 2014 scoorde Nederland 25 procent boven het EU-gemiddelde en in 2021 23 procent boven het EU-gemiddelde.

Ontwikkeling Summary Innovation Index: top 5 en gemiddelde EU, 2014-2021

Ontwikkeling Summary Innovation Index: top 5 en gemiddelde EU, 2014-2021
EUZwedenFinlandDenemarkenBelgiëNederland
20140,470,660,610,670,570,59
20150,470,660,610,670,580,60
20160,480,660,620,670,590,60
20170,480,680,620,660,600,62
20180,490,690,630,660,620,63
20190,510,690,670,680,630,65
20200,510,690,680,680,640,66
20210,530,730,710,690,670,65
Bron: European Innovation Scoreboard (Europese Commissie) Brontabel als csv (337 bytes)

De daling van de score van Nederland in 2021 ten opzichte van het voorgaande jaar hangt samen met de gedaalde prestaties van Nederland bij het aandeel innovatieve bedrijven en het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten volgens metingen met de vernieuwde innovatie-enquête (meer over Innovatieactiviteiten). In samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wordt gekeken of deze daling te maken heeft met de vernieuwde de innovatie-enquête.

Sterke en zwakke punten

EIS meet de innovatiescore op basis van 32 indicatoren, die zijn ingedeeld in twaalf categorieën. Hoe scoort Nederland in de verschillende categorieën? Relatief goed (meer dan 50 procent hoger dan het EU-gemiddelde exclusief het Verenigd Koninkrijk) op:

  • onderzoeksysteem;
  • verbindingen (publiek-private interactie en samenwerking bij innovatie door mkb-bedrijven).

Nederland scoort relatief slecht (lager dan het EU-gemiddelde) op de categorieën bedrijfsinvesteringen, innovatieactiviteiten en verkoopimpact. Bij verkoopimpact gaat het vooral om het commercialiseren van kennis. Nederland is blijkbaar goed in het ontwikkelen van kennis, maar presteert minder op het benutten van kennis (dit wordt wel aangeduid als de ‘kennisparadox’).

Score op deelonderwerpen European Innovation Scoreboard: Nederland, Zweden en EU, 2021

Score op deelonderwerpen European Innovation Scoreboard: Nederland, Zweden en EU, 2021
NederlandZwedenEU
Human resources0,620,810,44
Research systems0,820,750,46
Digitalisation0,930,920,62
Finance and support0,630,670,57
Firm investments0,420,780,59
Use of information technologies0,710,910,49
Innovators0,580,890,61
Linkages0,670,590,45
Intellectual assets0,560,690,42
Employment impacts0,590,740,49
Sales impacts0,590,690,62
Environmental sustainability0,530,720,58
Bron: European Innovation Scoreboard (Europese Commissie) Brontabel als csv (433 bytes)
Deelindicatoren European Innovation Scoreboard: scores Nederland, 2014-2021 (EU-gemiddelde = 100)
20142021
New doctorate graduates7787
Population completed tertiary education169,4162,2
Lifelong learning188,9187,9
International scientific co-publications162,1154,4
Most cited publications168,3158,7
Foreign doctorate students246,8236,5
Broadband penetration122,5123,4
People with above basic overall digital skills188,9186,4
RD expenditure in the public sector115,894,5
Venture capital investments108,6137,5
Government support for business RD128,299,5
RD expenditure in the business sector81,1100
Non-RD Innovation expenditures18,913,4
Innovation expenditures per employee91,786,7
Enterprises providing ICT training86,7126,7
Employed ICT specialists171,4160,7
Product innovators (SMEs)160,690,6
Business process innovators (SMEs)92,697,8
Innovative SMEs collaborating with others174,9119,3
Public-private co-publications206,2208,2
Job-to-job mobility of HRST200139,3
PCT patent applications150,5161,3
Trademark applications107,3114,1
Design applications78,4139
Employment in knowledge-intensive activities152147,6
Employment in innovative enterprises106,597,2
Medium and high tech goods exports68,584,6
Knowledge-intensive services exports127,2125,9
Sales of innovative products8966,7
Resource productivity233,2196,1
Air emissions by fine particulate matter108,9108,9
Environment-related technologies80,770,2
Bron: European Innovation Scoreboard (Europese Commissie) Brontabel als csv (1 kB)

Gerelateerde grafiek ‘Deelindicatoren EIS, scores Nederland, 2014-2021’

In deze gerelateerde grafiek kunnen we zien dat Nederland het op diverse indicatoren beter is gaan doen in de periode 2014-2021. Dat is vooral te zien bij de indicatoren risicokapitaalinvesteringen (venture capital investments) en bij bedrijven die investeren in ICT-vaardigheden van het personeel (enterprises providing ICT training).

Opvallend is de lage positie van Nederland bij het niet-R&D-deel van de innovatie-uitgaven (Non-RD innovation expenditure). Het CBS heeft op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) een analyse uitgevoerd om dit te duiden. Het CBS geeft aan dat de meting voor Nederland beter is geworden door strengere controles vanaf 2012. Dit heeft vooral geleid tot een lagere vaststelling van uitgaven aan machines voor nieuwe of sterk verbeterde producten en processen. Hierdoor scoorde Nederland met ingang van verslagjaar 2012 veel lager op de genoemde indicator, ook internationaal. Volgens het CBS zijn er verschillen tussen lidstaten bij de enquêtering en plausibiliteitscontroles. Dit kan betekenen dat de score die Nederland in het EIS heeft bij het niet-R&D-deel van de innovatie-uitgaven niet goed internationaal vergelijkbaar is.