Innovatie

Innovatie is één van de belangrijkste bronnen voor economische groei en welvaart. Nieuwe of verbeterde producten en diensten hebben een hogere toegevoegde waarde en door verbeterde processen kan de productie sneller, efficiënter, duurzamer en goedkoper plaatsvinden. Bedrijven innoveren omdat dit winstkansen biedt en hun concurrentiepositie kan versterken. Daarnaast hebben innovaties een breder maatschappelijk belang. Nieuwe producten en processen dragen bij aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.

Innovatie: hoe staat Nederland ervoor?

In vergelijking met andere landen scoort Nederland in het algemeen bovengemiddeld tot goed op innovatie. Deze score wordt mede bepaald door de onderstaande indicatoren.

1. European Innovation Scoreboard

Nederland staat in 2020 op de vierde plek in het European Union Scoreboard, dezelfde plaats als in de voorgaande drie jaren. Nederland behoort tot de kopgroep van zogenoemde innovatieleiders in Europa: landen die in het scoreboard meer dan 25 procent boven het EU-gemiddelde scoren. Klik hier voor meer informatie over de positie van Nederland op de European Innovation Scoreboard.

2. Research & Development (R&D)

Het CBS heeft de R&D-statistiek in 2019 gereviseerd naar aanleiding van wijzigingen in internationale richtlijnen. In 2018, bedroegen de R&D-uitgaven in Nederland 2,14% van het bbp. Met dit cijfer komt Nederland ruim boven het gemiddelde van de EU (i.c. 2,03%) uit. Nederland blijft wel achter bij het OESO-gemiddelde (i.c. 2,38%).  Klik hier voor meer informatie over de prestaties van Nederland op het gebied van R&D.

3. Intellectuele-eigendomsrechten

Nederland behoort al jaren wereldwijd tot de landen met de meeste octrooiaanvragen: ook een indicator voor de innovatiekracht van een land. In verhouding tot de omvang van het bbp staat Nederland in 2019 op de vierde plek. Bij aanvragen van handelsmerken scoort Nederland structureel ruim boven het EU-gemiddelde en bij aanvragen van modelrechten is Nederland in 2019 opgeklommen tot een positie boven het EU-gemiddelde. Klik hier voor meer informatie over de prestaties van Nederland op het gebied van Intellectuele-eigendomsrechten.

4. Innovatieactiviteiten

Het aandeel innovatieve bedrijven nam in de periode 2010-2016 toe en lag in 2016 ruim boven het EU-gemiddelde. Cijfers van het CBS over 2018 op basis van een in internationaal verband sterk herziene innovatie-enquête laten een daling zien van het aandeel innovatieve bedrijven. In samenhang hiermee is ook het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten gedaald. De cijfers voor 2018 duiden op een bestendiging van een relatieve zwakte van Nederland bij het omzetaandeel van nieuwe en verbeterde producten, maar internationale cijfers ontbreken nog. Kik hier voor meer informatie over de prestaties van Nederland op het gebied van innovatieactiviteiten.

Innovatie: wat is het beleid?

Om innovatieactiviteiten van bedrijven te bevorderen, kent het bedrijvenbeleid een mix van financiële innovatie-instrumenten. Een groot deel van de instrumenten is generiek van aard, wat inhoudt dat ze zonder focus op bepaalde technologie- en innovatiegebieden bedrijven stimuleren om R&D te verrichten en innovaties te realiseren. Daarnaast kent het innovatiebeleid specifieke instrumenten, die gericht zijn op onderzoek en innovatie door bedrijven en kennisinstellingen op thematische gebieden, zoals de PPS-toeslag en de bekostiging van TO2-instellingen. De specifieke instrumenten zijn gerelateerd aan het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid, dat zich richt op maatschappelijke uitdagingen en sleuteltechnologieën.

Generieke versus specifieke innovatie-instrumenten

Voor generieke instrumenten bedoeld voor innovatieve bedrijven (WBSO, Eurostars, Innovatiekrediet, Seed Capital en Vroegefasefinanciering) is in 2021 € 1,56 miljard beschikbaar (de Innovatiebox van het Ministerie van Financiën is niet meegeteld). Voor specifieke instrumenten die rechtstreeks ondersteuning bieden aan bedrijven voor R&D en innovatie (MIT, JTI’s, Eureka Clusters, SBIR) is voor 2021 € 0,10 miljard begroot. Uitgedrukt als percentage is 6% van de rechtstreeks op bedrijven gerichte middelen voor R&D en innovatie in 2019 specifiek. Kijkend naar de mate waarin innovatie-instrumenten voor bedrijven benut worden door het mkb, dan wel grootbedrijf, gaat twee derde naar het mkb (65%). Ter vergelijking: het mkb verricht 37% van alle bedrijfs-R&D in Nederland.

Als onderdeel van het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid bundelen departementen middelen in kennis- en innovatieagenda’s. Om een indruk te krijgen van de hoogte van de inzet voor specifiek beleid zijn alle middelen die betrekking hebben op de topsectoren opgeteld, zowel van EZK als andere ministeries. De figuur laat de uitkomsten voor 2014 en 2020 zien in vergelijking met het generieke deel van het innovatie-instrumentarium. De Rijksbrede specifieke inzet is in de periode 2014-2020 met 10 procent toegenomen. Dat is lager dan de toename van de generieke inzet (25%).

Budget innovatie-instrumenten, 2014-2020: generiek en specifiek

Budget innovatie-instrumenten, 2014-2020: generiek en specifiek Uitgaven aan generiek en specifiek innovatiebeleid in € mln
20142020
Generiek11621449
Specifiek EZK820913
Specifiek Rijksbreed (incl. EZK)10801189
Bron: Ministerie van Economische Zaken & Klimaat Brontabel als csv (99 bytes)