1. Vraag en aanbod financiering

De behoefte van mkb-bedrijven aan externe financiering nam volgens de Financieringsmonitor 2021 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) iets af vergeleken met eerdere jaren. De vraag naar bankleningen onder mkb-bedrijven neemt de laatste jaren structureel af. Sinds eind 2019 daalt volgens ondernemers de beschikbaarheid van bankleningen ook grotendeels. De periode april 2021 – september 2021 vormt hierop een kleine uitzondering, gezien de beschikbaarheid volgens ondernemers toen zeer licht verbeterde.

Financieringsbehoefte

Het aandeel mkb-bedrijven in Nederland dat behoefte heeft aan externe financiering bedroeg in 2021 negentien procent. Dat is een afname ten opzichte van 2020. Bij het grootbedrijf is dit aandeel wat sterker afgenomen en ligt nu zelf iets onder het aandeel in het mkb. De lagere financieringsbehoefte lijkt samen te hangen met de coronacrisis.

Financieringsbehoefte: behoefte van bedrijven aan externe financiering, juli 2019 - juni 2021

Financieringsbehoefte: behoefte van bedrijven aan externe financiering, juli 2019 - juni 2021
201920202021
Microbedrijf172118
Kleinbedrijf302923
Middenbedrijf313023
Mkb202219
Grootbedrijf293018
Bron: CBS, Financieringsmonitor 2021 Brontabel als csv (127 bytes)

Uit de Financieringsmonitor 2021 van het CBS blijkt dat van de mkb-bedrijven met een nieuwe externe financieringsbehoefte 86 procent de mogelijkheden verkent, en hiervan 52 procent een aanvraag doet (zie onderstaande grafiek). Van de bedrijven die een aanvraag hebben gedaan ontvangt 77 procent geheel of gedeeltelijk de aangevraagde financiering. Uiteindelijk hebben in de periode juli 2020 - juni 2021 zo’n 19.800 mkb-bedrijven in de business economy die op zoek waren naar financiering die ook verkregen. Dat is op het totaal van bedrijven in deze populatie zo’n zeven procent.

Mkb-bedrijven in business economy op zoek naar financiering, juli 2020 - juni 2021 (totaal 295.000 bedrijven)

Mkb-bedrijven in business economy op zoek naar financiering, juli 2020 - juni 2021 (totaal 295.000 bedrijven)
Mkb-bedrijven
Behoefte aan nieuwe externe financiering55800
Oriëntatie naar mogelijkheden47900
Aanvraag naar financiering25700
Succesvolle aanvraag19800
Bron: CBS, Financieringsmonitor 2021 Brontabel als csv (164 bytes)

Vraag naar bankleningen

Op basis van de Survey on the Access to Finance (SAFE) van de Europese Centrale Bank (ECB) blijkt dat de vraag naar bankleningen onder mkb-ondernemers in Nederland de laatste jaren structureel afneemt. Dat beeld is anders in de Eurozone. In de Eurozone neemt de behoefte juist ietwat toe, met een forse toename in 2019. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) zou dat afwijkende beeld kunnen komen doordat Nederlandse mkb-bedrijven genoeg eigen middelen hebben, dat ze vaker verwachten afgewezen te worden en dat het Nederlandse mkb iets minder investeert.

Verandering in de behoefte naar bankleningen van het mkb, 2009-2021 (%)

Verandering in de behoefte naar bankleningen van het mkb, 2009-2021 (%)
NederlandEurozone
2009-H1714,1
2009-H213,218,9
2010-H1-10,94,7
2010-H2-6,910
2011-H1-15,16,5
2011-H2-10,410,6
2012-H1-6,67,4
2012-H2-11,46,3
2013-H12,86,4
2013-H2-10,85,5
2014-H1-10,51,2
2014-H2-9,53,4
2015-H1-171,4
2015-H2-81,2
2016-H1-7,81,1
2016-H2-13,12,7
2017-H1-6,20
2017-H2-11,33,1
2018-H1-11,40,2
2018-H2-6,92,8
2019-H1-10,1-0,6
2019-H2-2,48,5
2020-H1-1,620,8
2020-H2-7,212,2
2021-H1-15,41,7
2021-H2-15,24,1
Bron: ECB Brontabel als csv (497 bytes)

Aanbod van bankleningen

Tussen eind 2014 tot en met eind 2019 gaven Nederlandse ondernemers aan dat volgens hen de beschikbaarheid van bankleningen voor het mkb toenam. Waar ondernemers in de Eurozone echter aangeven dat de beschikbaarheid van bankleningen voor het mkb blijft toenemen, geven Nederlandse ondernemers sinds eind 2019 aan dat de beschikbaarheid hoofdzakelijk afneemt.

Verandering in de beschikbaarheid van bankleningen voor het mkb, 2009-2021 (%)

Verandering in de beschikbaarheid van bankleningen voor het mkb, 2009-2021 (%)
NederlandEurozone
2009-H1-52,2-33,5
2009-H2-23,9-21,7
2010-H1-19,6-7,2
2010-H2-5,2-7,1
2011-H1-11,4-9,9
2011-H2-9,4-14,8
2012-H1-18,8-14,6
2012-H2-14,8-8,9
2013-H1-17,7-7,5
2013-H2-16-3,7
2014-H1-10,9-0,5
2014-H2-76,6
2015-H12,77,6
2015-H23,810,4
2016-H15,510,6
2016-H21112
2017-H115,412,4
2017-H211,813,6
2018-H18,911
2018-H25,69,4
2019-H16,29,5
2019-H24,15,3
2020-H1-13,26,4
2020-H2-5,83,1
2021-H11,76,4
2021-H2-3,62,7
Bron: ECB Brontabel als csv (502 bytes)

Afwijzing door banken

De afwijzingspercentages door banken (zoals gerapporteerd door ondernemers) namen vanaf de tweede helft 2013 tot eerste helft 2018 in Nederland over het algemeen af. Tot zelfs onder het gemiddelde percentage voor de Eurozone. Daarna is in Nederland de trend licht opwaarts en ligt het afwijzingspercentage weer boven het gemiddelde van de Eurozone. Volgens onderzoek van het CPB zouden mogelijke verklaringen voor het hogere afwijzingspercentage in Nederland kunnen zijn:

  • marktmacht van banken door een hoge marktconcentratie;
  • hypotheken zijn interessanter dan bedrijfsleningen;
  • een gebrek aan inzicht in de kredietwaardigheid van bedrijven.

Afgewezen aanvragen van leningen door mkb bij een bank, 2010-2021 (%)

Afgewezen aanvragen van leningen door mkb bij een bank, 2010-2021 (%)
NederlandEurozone
2010-H110,110
2010-H216,19,2
2011-H1228,7
2011-H214,812
2012-H131,214,1
2012-H218,210
2013-H132,111,2
2013-H238,710,1
2014-H130,612,1
2014-H223,58,1
2015-H125,18,8
2015-H213,37,5
2016-H1177,2
2016-H220,96
2017-H114,44,8
2017-H212,44,4
2018-H12,74,9
2018-H216,35,7
2019-H118,46,5
2019-H210,24,6
2020-H127,25,1
2020-H223,94,4
2021-H113,35,8
2021-H211,44,5
Bron: ECB Brontabel als csv (447 bytes)

Hoewel het een andere bron betreft, geeft het CBS in de Financieringsmonitor ook inzicht in de afwijzingen van kredietaanvragen in Nederland. Het percentage afwijzingen in 2021 was volgens deze bron met veertien procent hetzelfde als vorig jaar. Dit betreffen wel alle financieringsaanvragen, dus zowel bancair als non-bancair.