2. Omvang financiering

De uitstaande kredietverlening door banken bij het mkb daalde sterk in periode 2013-2017. Daarna is sprake van een stabilisatie. Een mogelijke reden is dat ondernemers in Nederland steeds meer gebruik maken van andere aanbieders van financiering, zoals factoring, leasing of crowdfunding. Ook stijgen de durfkapitaalinvesteringen in Nederland sinds 2015 sterk. Sterker dan in onze buurlanden. Dit type financiering wordt vooral door innovatieve bedrijven gebruikt. In 2021 werd er een recordhoeveelheid aan durfkapitaal door Nederlandse bedrijven opgehaald, ruim twee keer zoveel als in 2020.

Omvang bancaire kredietverlening daalt

Het totale volume aan uitstaande kredietverlening is de uitkomst van de beschikbaarheid van bankleningen (aanbod), de behoefte naar bankleningen (vraag) en aflossingen. In periode 2013-2017 is er sprake van een aanzienlijke daling van de uitstaande kredietverlening mede door een stijging van de (vrijwillige) aflossingen. Daarna lijkt er min of meer sprake te zijn van een stabilisatie. Overigens daalde het aantal mkb-bedrijven met bankkrediet gestaag in de afgelopen acht jaar: van bijna 828 duizend klanten naar zo’n 475 duizend in 2021. Dit blijkt uit statistieken van De Nederlandsche Bank (DNB). Mogelijk komt dit doordat mkb’ers vaker op zoek zijn gegaan naar alternatieve financiering, of vaker intern zijn gaan financieren.

Uitstaande kredietverlening totaal mkb, 2013-2021 (€ mld)

Uitstaande kredietverlening totaal mkb, 2013-2021 (€ mld)
Kredietverlening Nederlandse grootbanken aan Nederlands midden- en kleinbedrijf (€mld)
2013-K3145
2013-K4143
2014-K1141
2014-K2140
2014-K3138
2014-K4135
2015-K1134
2015-K2135
2015-K3133
2015-K4130
2016-K1127
2016-K2126
2016-K3126
2016-K4124
2017-K1123
2017K2126
2017K3126
2017K4127
2018K1127
2018K2128
2018K3127
2018K4127
2019K1128
2019K2127
2019K3126
2019K4125
2020K1125
2020K2123
2020K3123
2020K4121
2021K1124
2021K2123
2021K3123
2021K4122
2022K1124
Bron: DNB Brontabel als csv (526 bytes)

Omvang alternatieve financiering stijgt

De bank is en blijft de belangrijkste kredietverlener voor ondernemers. Van de ondernemers met een financieringsbehoefte stapt 63 procent direct naar de bank om de mogelijkheden te bespreken. Maar op de mkb-financieringsmarkt zijn banken de laatste jaren minder dominant geworden. Alternatieve financiers zijn in opkomst, hoewel die stijging in 2020 niet doorzette volgens de CBS-financieringsmonitor 2021 voor de alternatieve financieringsvormen equipment lease, factoring, crowdfunding en direct lending. Dit was mogelijk het gevolg van de coronapandemie. Op basis van rapportages van de NVL, de FAAN en crowdfundingcijfers.nl lijkt er voor 2021 weer sprake te zijn van een stijging van respectievelijk equipment lease, factoring en crowdfunding.

Ontwikkelingen non-bancaire financiering, 2019-2020 (€ mln)

Ontwikkelingen non-bancaire financiering, 2019-2020 (€ mln)
20192020
equipment lease77436631
factoring64734815
private equity61686691
durfkapitaal627902
crowdfunding424417
direct lending231213
mkb-beurs2621
kredietunies619
Bron: CBS Brontabel als csv (193 bytes)

Stijging durfkapitaal

Durfkapitaal richt zich op investeringen met een hoog risicoprofiel. Bancaire financiering is hiervoor minder geschikt vanwege de onzekerheden bij dit soort durfinvesteringen. Vaak hebben de betreffende bedrijven nog geen stabiele kasstromen en wordt gefinancierd op toekomstige verwachtingen.

De omvang van durfkapitaalinvesteringen in Nederland bedroeg in 2021 ongeveer 1,84 miljard euro. Dat is een recordhoeveelheid dat door Nederlandse bedrijven is opgehaald, ruim twee keer zoveel als in 2020. Uitgedrukt als percentage van het bbp is dat 0,22 procent. Hiermee neemt Nederland een derde positie in binnen de EU. Finland kent relatief veel durfkapitaalinvesteringen en Italië relatief weinig.

Durfkapitaalinvesteringen als % van bbp, 2020-2021

Durfkapitaalinvesteringen als % van bbp, 2020-2021
20212020
Finland0,320,18
Denemarken0,240,08
Nederland0,220,1
Zweden0,170,12
Verenigd Koninkrijk0,140,11
Frankrijk0,120,08
Spanje0,110,07
Duitsland0,110,06
Zwitserland0,090,08
België0,080,08
Ierland0,060,07
Italië0,020,02
Bron: Invest Europe/Eurostat Brontabel als csv (262 bytes)

De durfkapitaalinvesteringen in Nederland stijgen sinds 2015 sterk. De omvang is meer dan vertienvoudigd. De groei in Nederland is daarmee relatief veel sterker dan bij de grote drie: Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. In geld gemeten weten voornamelijk buitenlandse durfkapitalisten de Nederlandse markt goed te vinden. Van het totaal geïnvesteerde durfkapitaal in 2021 is 63 procent afkomstig van buitenlandse partijen en 37 procent van Nederlandse partijen. In aantallen investeringen is het beeld omgekeerd. Dan blijkt dat 23 procent van de investeringen wordt gedaan door een buitenlandse partij en 77 procent door een Nederlandse investeerder. Aanvankelijk waren aanbieders van durfkapitaal terughoudend bij het uitbreken van de coronacrisis, maar uiteindelijk lijkt dit weinig effect te hebben gehad op de investeringen. Waarom in Nederland de stijging het grootst is, is niet duidelijk. De sterke stijging in Nederland komt grotendeels door een enkele zeer grote investeringen, maar ook het aantal investeringen in kleinere bedragen is toegenomen. Dit gaat voornamelijk om bedragen tussen één en vijf miljoen euro.

Durfkapitaalinvesteringen: selectie van Europese landen, 2007-2021 (in € mln) (2007 = 100)

Durfkapitaalinvesteringen: selectie van Europese landen, 2007-2021 (in € mln) (2007 = 100)
Verenigd KoninkrijkFrankrijkDuitslandNederland
2007100100100100
2008100,384,8137,1108,3
20094665,381,463,6
201048,870,487,958,8
201154,564,290,765,7
201249,560,371,468,4
201341,684,291,578,5
201455,976,385,671,3
201573,3107,8109,267
201661,3110,2136,9100
2017143,5160161,4136,5
2018156,8188,3187,5162
2019201,7245,5265,6245
2020201,5248,1233,5308,6
2021295,4384495,5720,3
Bron: Invest Europe/Eurostat Brontabel als csv (452 bytes)