Arbeidsproductiviteit

Nederland staat in 2019 op de negende plaats op de ranglijst van landen met de hoogste arbeidsproductiviteit ter wereld, maar zakt wel vergeleken met enkele jaren terug. Dit komt mede doordat de groei van de arbeidsproductiviteit vanaf 2009 nagenoeg is stil gevallen en internationaal daardoor achterblijft bij de VS en de andere top 10 landen.

Nederland in de top 10 wereldwijd

Nederland heeft internationaal al jaren een hoog arbeidsproductiviteitsniveau en staat in 2019 op de negende plaats. Een hoog productiviteitsniveau betekent dat Nederlandse bedrijven innoverend en efficiënt werken. In 2017 stond Nederland overigens nog op de zesde plaats. Luxemburg heeft de hoogste arbeidsproductiviteit, gevolgd door Noorwegen. Beide landen scoren vooral relatief gunstig door hun specifieke productiestructuur (Luxemburg: financiële sector en Noorwegen: aardolie- en aardgasproductie). Dat Nederland terugvalt in de ranking komt enerzijds doordat de niveaus in 2017 zijn aangepast op basis van nieuwe koopkrachtpariteiten. Anderzijds heeft dit maken met de geringe productiviteitsontwikkeling in recente jaren vergeleken met andere top 10 landen (zie onder). Overigens zijn de verschillen tussen de posities zes tot en met tien klein.

Top 10 landen met hoogste niveau van arbeidsproductiviteit (in gewerkte uren), 2018 en 2019 (in 2019 US$)

Top 10 landen met hoogste niveau van arbeidsproductiviteit (in gewerkte uren), 2018 en 2019 (in 2019 US$)
20182019
Luxemburg107106
Noorwegen9190
Ierland8790
Denemarken8384
België8080
Zwitserland7777
Verenigde Staten7576
Frankrijk7675
Nederland7575
Duitsland7474
Bron: The Conference Board Brontabel als csv (190 bytes)

Groei arbeidsproductiviteit stilgevallen, VS loopt iets uit

Als één van de toplanden is voor Nederland een historische vergelijking met de VS interessant. De VS waren na de Tweede Wereldoorlog wereldwijd lange tijd leidend op productiviteitsgebied. Tegenwoordig staat de VS zevende op de hierboven gepresenteerde wereldwijde ranglijst. Terugkijkend op de laatste 10 jaar liep de groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit aanvankelijk in de pas met die in de VS. Vanaf 2014 is de groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit stil gevallen, waardoor de VS in 2018 ons land is gepasseerd met hun productiviteitsniveau. Het Nederlandse productiviteitsniveau ligt nog wel ruim boven het EU-gemiddelde. Voor 2020 zijn vanwege de grote onzekerheden rond effecten corona nog geen voorspellingen bekend.

Ontwikkeling arbeidsproductiviteit Nederland en VS, 2002-2019 (in 2019 US$)

Ontwikkeling arbeidsproductiviteit Nederland en VS, 2002-2019 (in 2019 US$)
Verenigde StatenNederlandEU-28
2002616750
2003636851
2004646952
2005667153
2006667254
2007677254
2008687354
2009707154
2010727355
2011727356
2012727356
2013727457
2014737457
2015737558
2016747558
2017747559
2018757560
2019767560
Bron: The Conference Board Brontabel als csv (305 bytes)

Vertraging structurele productiviteitsgroei wereldwijd, oorzaak niet helder

De groei van de arbeidsproductiviteit is de bepalende factor geweest voor de groei van onze welvaart na de Tweede Wereldoorlog. Gezien de beperkte toename van het arbeidsaanbod zal ook in de toekomst de economische groei moeten komen van een toename in de productiviteit. De productiviteitsgroei is echter in ons land, net als in vele andere landen, sterk vertraagd. De oorzaak hiervan is al enige tijd een puzzel voor economen en beleidsmakers. De techno-pessimisten zijn van mening dat de vertraging een permanent fenomeen is omdat belangrijke innovaties uit de eerste helft van de 20e eeuw (zoals elektriciteit) veel significanter zijn dan de uitvindingen in de periode erna (ICT) en ook niet meer zullen voorkomen. De techno-optimisten aan de andere kant zien juist veel potentie in het gebruik van ICT, en breder digitalisering, en beargumenteren dat dit een steeds groter positief effect op de economie zal hebben.

In het ESB-artikel "De mondiale productiviteitspuzzel voor Nederland" (zie downloads) is de wereldwijde productiviteitsvertraging geanalyseerd door specifiek te kijken of er verklaringen voor de productiviteitsvertraging zijn die alleen voor Nederland gelden. In Nederland lijken er geen sterke aanwijzingen te zijn voor een haperende marktdynamiek of een stagnerende verspreiding van kennis en technologie die een mogelijke verklaring voor de vertraging kunnen zijn. Nederland verschilt echter in een opzicht wel: het aantal zzp-ers. Nederland wijkt met de grote groep zzp’ers internationaal duidelijk af. 79 procent van de bedrijven in Nederland heeft geen personeel, tegenover 55 procent in de EU-28.

Nederland heeft van de top 10 landen met het hoogste productiviteitsniveau de op een na zwakste groei gehad in de periode 2009-2019. Door hun negatieve productiviteitsgroei hebben de zzp’ers  een drukkend effect gehad op de groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit in deze periode. De negatieve productiviteitsgroei van de zzp-ers is opvallend. Mogelijk spelen meetproblemen bij de meting van de gewerkte uren van zzp-ers hier een rol. Een recent ESB-artikel (zie downloads) wijst op de mogelijke overschatting van het aantal gewerkte uren door zzp-ers en daardoor onderschatting van de (macro)productiviteit met grofweg tien procent.