Arbeidsproductiviteit

Nederland stond in 2019 op de negende plaats op de ranglijst van landen met de hoogste arbeidsproductiviteit ter wereld. Vergeleken met enkele jaren terug is Nederland gedaald op de ranglijst. Dit komt mede doordat de arbeidsproductiviteit sinds 2009 nauwelijks meer gestegen is. De Nederlandse arbeidsproductiviteit bleef achter bij die van de VS en andere top-10-landen.

Nederland in top 10 wereldwijd

Arbeidsproductiviteit betekent hoeveel (toegevoegde) waarde een werknemer gemiddeld toevoegt in een gewerkt uur: voor een bedrijf, sector of land. Internationaal gezien is de arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren hoog. Dat betekent dat Nederlandse bedrijven vernieuwend zijn en efficiënt werken. In 2017 stond Nederland overigens nog op de zesde plaats. Om het niveau van arbeidsproductiviteit tussen landen goed te vergelijken, wordt gekeken naar: hoeveel je van de valuta van het ene land moet uitgeven om hetzelfde “mandje” met producten te kunnen kopen met de valuta in het andere land (koopkrachtpariteit). Voor het jaar 2017 zijn de niveaus van arbeidsproductiviteit op basis van nieuwe koopkrachtpariteiten aangepast. Mede door die aanpassing daalde Nederland op de ranglijst. De daling op de ranglijst kwam ook doordat de arbeidsproductiviteit in Nederland de laatste jaren minder steeg dan in andere top-10-landen (zie onder). Overigens zijn de verschillen tussen de posities zes tot en met tien klein. Luxemburg heeft de hoogste arbeidsproductiviteit, gevolgd door Noorwegen. Beide landen scoren vooral relatief gunstig door hun specifieke productiestructuur (Luxemburg: financiële sector en Noorwegen: aardolie- en aardgasproductie).

Top 10 landen met hoogste niveau van arbeidsproductiviteit (in gewerkte uren), 2018 en 2019 (in 2019 US$)

Top 10 landen met hoogste niveau van arbeidsproductiviteit (in gewerkte uren), 2018 en 2019 (in 2019 US$)
20182019
Luxemburg107106
Noorwegen9190
Ierland8790
Denemarken8384
Belgi��8080
Zwitserland7777
Verenigde Staten7576
Frankrijk7675
Nederland7575
Duitsland7474
Bron: The Conference Board Brontabel als csv (190 bytes)

Vergelijking Nederland met VS

Als één van de toplanden is voor Nederland een historische vergelijking met de Verenigde Staten (VS) interessant. De VS hadden na de Tweede Wereldoorlog wereldwijd lange tijd de hoogste productiviteit. Tegenwoordig staat de VS zevende op de hierboven gepresenteerde wereldwijde ranglijst. Kijken we naar de laatste 10 jaar, dan verliep de groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit eerst ongeveer hetzelfde als die in de VS. Maar sinds 2014 is de Nederlandse arbeidsproductiviteit niet of nauwelijks meer toegenomen. De VS zijn Nederland daardoor in 2018 gepasseerd op de ranglijst. De Nederlandse productiviteit ligt nog wel ruim boven het EU-gemiddelde. Voor 2020 zijn nog geen nieuwe cijfers beschikbaar. Er zijn nog te veel onzekerheden over de effecten van corona op de arbeidsproductiviteit.

Ontwikkeling arbeidsproductiviteit Nederland en VS, 2002-2019 (in 2019 US$)

Ontwikkeling arbeidsproductiviteit Nederland en VS, 2002-2019 (in 2019 US$)
Verenigde StatenNederlandEU-28
2002616750
2003636851
2004646952
2005667153
2006667254
2007677254
2008687354
2009707154
2010727355
2011727356
2012727356
2013727457
2014737457
2015737558
2016747558
2017747559
2018757560
2019767560
Bron: The Conference Board Brontabel als csv (305 bytes)

Productiviteitsgroei bepalend voor toename welvaart

Vooral doordat de arbeidsproductiviteit na de Tweede Wereldoorlog steeg, nam onze welvaart na 1945 toe. Dat geldt ook voor de toekomst. De welvaart kan ook toenemen doordat meer mensen werken. Maar het arbeidsaanbod (aantal mensen dat zich aanbiedt op de arbeidsmarkt) zal slechts beperkt toenemen. En dus zullen we vooral productiever moeten worden om economische groei te realiseren.

Productiviteit stijgt nauwelijks, oorzaak niet helder
Maar de laatste jaren groeit de productiviteit in ons land (net als in vele andere landen) niet of nauwelijks meer. Economen en beleidsmakers worstelen al enige tijd met dit vraagstuk. De techno-pessimisten zijn van mening dat dit blijvend is. Hun argument hiervoor is: belangrijke innovaties uit de eerste helft van de 20e eeuw (zoals elektriciteit) waren veel belangrijker voor de groei van de productiviteit dan de uitvindingen in de periode erna (zoals ICT). De techno-optimisten aan de andere kant zien juist veel mogelijkheden voor groei door het gebruik van ICT en meer digitalisering. Zij beargumenteren dat dit steeds meer een positief effect op de economie zal hebben.

Verschil Nederland en andere landen
In het blad Economische Statistische Berichten (ESB) verscheen het artikel "De mondiale productiviteitspuzzel voor Nederland" (zie downloads). Daarin is de wereldwijde productiviteitsvertraging geanalyseerd en welke verklaringen er voor de vertraging zijn die alleen voor Nederland gelden. In Nederland lijken er geen sterke aanwijzingen te zijn voor een haperende marktdynamiek of een stagnerende verspreiding van kennis en technologie. Maar Nederland verschilt in één opzicht wel: het aantal zzp’ers. In Nederland heeft 79 procent van de bedrijven geen personeel, tegenover 55 procent in de EU-28.

Nederland heeft van de top-10-landen met de hoogste productiviteit de op één na zwakste groei gehad in de periode 2009-2019. Waarschijnlijk komt dat vooral doordat in die periode de productiviteitsgroei van zzp’ers daalde en ze een groot aandeel in de productie hebben. De productiviteitsdaling van zzp’ers is wel opvallend. Mogelijk spelen meetproblemen bij de meting van de gewerkte uren van zzp’ers hier een rol. Een recent ESB-artikel (zie downloads) wijst op de mogelijke overschatting van het aantal gewerkte uren door zzp’ers en daardoor onderschatting van de (macro)productiviteit met grofweg tien procent.